فروشگاه

بررسی تأثیرات استفاده از اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون

0 نقد و بررسی
وضعیت کالا : موجود است.
شناسه محصول : 3295

قیمت : تومان21,000

توضیحات

رویکرد مثبت و باز حوزۀ علمیه قم نسبت به پذیرش تکنولوژی‌های نوین ارتباطی باعث شده است، اقبال به استفاده از جدیدترین وسایل ارتباطی به منظور تحصیل، تحقیق، تبلیغ و تعامل مؤثر با فضای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی جامعه و جهان، در بین روحانیون بسیار چشم‌گیر باشد و همین امر، طلاب علوم دینی را به صحن علنی جامعۀ بین‌المللی (در مصاف با انواع دیدگاه‌ها، نگرش‌ها و سلیقه‌های فکری، عقیدتی، فرهنگی، ارزشی و رفتاری متنوع) وارد کرده است.

در پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه‌های ارتباطاتی (نظریه بوم‌شناسی رسانه‌ها، و مجموعه نظریه‌های مربوط به رویکرد رسانه‌های قدرتمند) و نیز نظریه‌های روان‌شناسی اجتماعی در خصوص شکل‌گیری و تغییر نگرش‌، و در قالب یک تحقیق بین رشته‌ای تأثیرات رسانۀ اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون، مورد بررسی قرار گرفته است. برای این منظور، از روش پیمایش و تکنیک پرسشنامه برای جمع‌آوری اطلاعات از جامعۀ آماری پژوهش (روحانیون شهر قم) استفاده گردید که از طریق دو مرحله نمونه‌گیری (خوشه‌ای و در دسترس) ابتدا مدارس حوزوی و سپس واحدهای تحقیق (طلاب علوم دینی) برای جمع‌آوری اطلاعات مشخص گردیدند.

تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده، نشان می‌دهند که بین استفاده از اینترنت (در دو بُعد میزان استفاده و نوع محتوای مورد استفاده) با نگرش فرهنگی روحانیون ارتباط معنی‌داری وجود دارد؛ بدین ترتیب که نگرش فرهنگی روحانیونی که به میزان زیادتری از اینترنت استفاده می‌کنند، بیش‌تر به سمت نوگرایی تمایل دارد و بر عکس هر چه میزان استفاده از اینترنت کم‌‌تر ‌باشد، نگرش فرهنگی آن‌ها بیش‌تر به سمت سنت‌گرایی میل می‌کند. هم‌چنین هر چه روحانیون، محتوایی را که در چارچوب اخلاقی، شرعی، قانونی یا صنفی آن‌ها قرار دارد مورد استفاده قرار می‌دهند، نگرش آن‌ها سنتی‌تر و هر چه قدر محتوای خارج از این چارچوب را مورد استفاده قرار می‌دهند، نگرش فرهنگی نوگرایانه‌تری خواهند داشت.

 

کلید واژگان: اینترنت، روحانیون، نگرش فرهنگی، نوگرایی، سنت‌گرایی

 

 260صفحه فایل ورد (Word) فونت ۱۴ منابع دارد  قیمت ۲۱۰۰۰ تومان

 

پس از پرداخت آنلاین میتوانید فایل کامل این پروژه را دانلود کنید

فهرست مطالب

 

فصل اول: کلیات پژوهش… ۱

۱ـ۱ـ مقدمه. ۲

۲ـ۱ـ بیان مسئله. ۴

۱ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ شفاهی؛ دورۀ سلطۀ دین بر رسانه‌ها۵

۲ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ کتبی؛ دورۀ چالش بین دین و رسانه‌ها۵

۳ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ الکترونیک؛ دورۀ سلطۀ رسانه‌ها بر دین.. ۷

۳ـ۱ـ ضرورت پژوهش… ۹

۴ـ۱ـ اهداف پژوهش… ۱۳

۱ـ۴ـ۱ـ هدف کلی:۱۳

۲ـ ۴ـ۱ـ اهداف جزئی:۱۳

فصل دوم: مبانی نظری و ادبیات پژوهش… ۱۵

مقدمه:۱۶

۱ـ۲ـ تعاریف مفهومی.. ۱۶

۱ـ۱ـ۲ـ اینترنت.. ۱۶

۱ـ۱ـ۱ـ۲ـ اینترنت در ایران. ۱۸

۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ اینترنت به مثابه یک رسانه. ۱۹

۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ ویژگی‌های رسانۀ اینترنت.. ۲۱

۱ـ۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ تعاملی بودن یا دوسویه‌گی:۲۲

۲ـ۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ از جاکندگی.. ۲۳

۳ـ۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ ظرفیت نامحدود. ۲۴

۴ـ۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ انعطاف‌پذیری بالا. ۲۴

۵ـ۳ـ۱ـ۱ـ۲ـ امکان‌ شخصی‌‌سازی.. ۲۴

۲ـ۱ـ۲ـ نگرش فرهنگی.. ۲۵

۱ـ۲ـ۱ـ۲ـ فرهنگ… ۲۵

۱ـ۱ـ۲ـ۱ـ۲ـ ویژگی‌های فرهنگ… ۲۸

۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ نگرش… ۲۹

۱ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ اجزای نگرش… ۳۲

۲ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ ارتباط نگرش‌های مختلف با یکدیگر. ۳۴

۳ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ ویژگی‌های نگرش:۳۴

۴ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ راه‌های شکل‌گیری یا تغییر نگرش… ۳۴

۱ـ۴ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ اندیشیدن یا تفکر مطلق.. ۳۵

۲ـ۴ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ تجربۀ مستقیم. ۳۶

۳ـ۴ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـصِرف قرار گرفتن در معرض محرّک‌ها۳۶

۵ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ تکوین نگرش‌ها۳۷

۶ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ رابطۀ بین نگرش و رفتار۳۹

۷ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ کارکردهای نگرش:۴۰

۸ـ۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ سنجش نگرش‌ها۴۱

۳ـ۲ـ۱ـ۲ـ روحانیت.. ۴۲

۱ـ۳ـ۲ـ۱ـ۲ـ وظایف روحانیت.. ۴۳

۴ـ۲ـ پیشینۀ پژوهش… ۴۴

۱ـ۷ـ۱ـ پژوهش‌های داخلی.. ۴۵

۲ـ۷ـ۱ـ پژوهش‌های خارجی.. ۵۲

۲ـ۲ـ مرور نظری.. ۵۳

۱ـ۲ـ۲ـ نظریه‌های ارتباطاتی.. ۵۴

۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ رویکرد رسانه‌های قدرتمند. ۵۴

۱ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ ـ دیدگاه بوم‌شناسی رسانه‌ها (شکل قدرتمند رسانه)۵۵

۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ ـ دیدگاه محتوایقدرتمند رسانه. ۶۳

۱ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ گلوله (گلولۀ جادویی)۶۵

۲ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ مارپیچ سکوت.. ۶۶

۳ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ برجسته‌سازی.. ۶۸

۴ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ چارچوب‌سازی.. ۷۰

۵ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ کاشت.. ۷۱

۶ـ۲ـ۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ وابستگی.. ۷۳

۲ـ۱ـ۲ـ۲ـ رویکرد رسانه‌های با قدرت محدود. ۷۵

۱ـ۲ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ استحکام. ۷۶

۲ـ۲ـ۱ـ۲ـ۲ـ نظریۀ استفاده و خشنودی (نیازجویی)۷۷

۲ـ۲ـ۲ـ نظریه‌‌های نگرش… ۷۹

۱ـ۲ـ۲ـ۲ـ الگوهای یادگیری تغییر نگرش… ۸۰

۱ـ۱ـ۲ـ۲ـ۲ ـ نظریۀ یادگیری (محرک ـ پاسخ)۸۰

۲ـ۱ـ۲ـ۲ـ۲ ـ نظریۀ محرک ـ ارگانیسم ـ پاسخ. ۸۱

۳ـ۱ـ۲ـ۲ـ۲ ـ نظریۀ مشوّق‌ها و تعارض‌ها۸۴

۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ الگوهای شناختی تغییر نگرش… ۸۵

۱ـ۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ نظریۀ تعادل. ۸۶

۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ نظریۀ توافق.. ۸۷

۳ـ۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ نظریۀ هماهنگی شناختی.. ۸۸

۴ـ۲ـ۲ـ۲ـ۲ـ نظریۀ قضاوت اجتماعی.. ۸۹

۳ـ۲ـ۲ـ۲ـ الگوهای کارکردی.. ۹۱

۳ـ۲ـ چارچوب نظری.. ۹۲

۵ـ۱ـ سؤالات پژوهش… ۹۶

۶ـ۱ـ فرضیه‌های پژوهش… ۹۶

۷ـ۱ جمع‌بندی.. ۹۸

فصل سوم: روش‌شناسی پژوهش… ۹۹

۱ـ۳ـ نوع تحقیق.. ۱۰۰

۲ـ۳ـ روش تحقیق.. ۱۰۱

۳ـ۳ـ جامعۀ آماری.. ۱۰۱

۴ـ۳ـ نمونه‌گیری.. ۱۰۳

۱ـ۴ـ۳ـ روش نمونه‌گیری.. ۱۰۳

۲ـ۴ـ۳ـحجم نمونه. ۱۰۴

۵ـ۳ـ تکنیک جمع‌آوری اطلاعات.. ۱۰۴

۶ـ۳ـ تعریف مفاهیم و عملیاتی‌سازی متغیرها۱۰۵

۱ـ۶ـ۳ـ متغیر مستقل (مصرف اینترنت)۱۰۵

۱ـ۱ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی «میزان استفاده از اینترنت» (X1)106

۲ـ۱ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی «محتوای مورد استفاده» (X2)107

۲ـ۶ـ۳ـ متغیر وابسته. ۱۰۸

۱ـ۲ـ۶ـ۳ ـ تعریف نگرش فرهنگی.. ۱۰۸

۲ـ۲ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی «نگرش فرهنگی» (Y)109

۲ـ۲ـ۶ـ۳ـ تعریف روحانی.. ۱۱۲

۳ـ۲ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی «روحانی». 113

۳ـ۶ـ۳ـ متغیرهای کنترل. ۱۱۳

۱ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف سن.. ۱۱۳

۳ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف وضعیت تأهل.. ۱۱۴

۴ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی وضعیت تأهل:۱۱۴

۵ـ۳ـ۶ـ۳ـتعریف سطح تحصیلات حوزوی.. ۱۱۴

۶ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی سطح تحصیلات حوزوی:۱۱۵

۷ـ۳ـ۶ـ۳ـتعریف تحصیلات دانشگاهی.. ۱۱۵

۸ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی تحصیلات دانشگاهی:۱۱۵

۹ـ۳ـ۶ـ۳ـتعریف محل تولد. ۱۱۵

۱۰ـ۳ـ۶ـ۳ـ تعریف عملیاتی محل تولد:۱۱۵

۷ـ۳ـ شیوۀ تجزیه و تحلیل داده‌ها۱۱۶

۱ـ۷ـ۳ـ ادغام سطوح متغیر مستقل (X1)116

۲ـ۷ـ۳ـ ادغام سطوح متغیر مستقل (X2)118

۳ـ۷ـ۳ـ ادغام سطوح متغیروابسته (Y)120

۸ـ۳ـ اعتبار و روایی پژوهش… ۱۲۶

فصل چهارم: یافته‌های پژوهش… ۱۲۷

۱ـ ۴ـ توصیف یافته‌ها۱۲۹

۱ـ۱ـ۴ـ ویژگی‌های عمومی جامعۀ آماری.. ۱۲۹

۱ـ۱ـ۱ـ۴ـ توزیع سنی.. ۱۲۹

۲ـ۱ـ۱ـ۴ـ وضعیت تأهل.. ۱۳۰

۳ـ۱ـ۱ـ۴ـ سطح تحصیلات حوزوی.. ۱۳۱

۴ـ۱ـ۱ـ۴ـ وضعیت تحصیلات دانشگاهی.. ۱۳۲

۵ـ۱ـ۱ـ۴ـ وضعیت محل تولد. ۱۳۳

۲ـ۱ـ۴ـ توصیف متغیر مستقل.. ۱۳۴

۱ـ۲ـ۱ـ۴ـ توصیف «میزان استفاده» (X1)134

۲ـ۲ـ۱ـ۴ـ توصیف «نوع محتوای مورد استفاده» (X2)143

۳ـ۱ـ۴ـ توصیف متغیر وابسته. ۱۴۸

۲ـ۴ـ تحلیل یافته‌ها۲۰۸

فصل پنجم: جمع‌بندی و نتیجه گیری.. ۲۲۲

۱ـ۵ـ جمع‌بندی پژوهش… ۲۲۳

۲ـ۵ـ نتیجه‌گیری.. ۲۲۶

۳ـ۵ـ تنگناهای پژوهش… ۲۲۹

۴ـ۵ـ پیشنهادهای پژوهشی.. ۲۲۹

۱ـ۴ـ۵ـ پیشنهادهای نظری.. ۲۲۹

۲ـ۴ـ۵ـ پیشنهادهای کاربردی و اجرایی.. ۲۳۰

۵ـ۵ـ منابع. ۲۳۱

پیوست‌ها و ضمائم. ۲۳۸

پرسشنامه. ۲۳۹

معرفی‌نامۀ شورای عالی حوزه‌های علمیه به منظور جمع‌آوری اطلاعات…………………………………………………………۲۴۴

 

 


فهرست جداول

جدول (۱ـ۲): تعداد و درصد کاربران اینترنت به تفکیک قاره‌ای (۳۰ ژانویه ۲۰۱۲). ۱۸

جدول (۱ـ۴): توزیع سنی در حجم نمونه. ۱۲۹

جدول (۲ـ۴): وضعیت تأهل در حجم نمونه. ۱۳۰

جدول (۳ـ۴): وضعیت سطح تحصیلات حوزوی در حجم نمونه. ۱۳۱

جدول (۴ـ۴): وضعیت تحصیلات دانشگاهی در حجم نمونه. ۱۳۲

جدول (۵ـ۴):توزیع محل تولد در حجم نمونه. ۱۳۳

جدول (۶ـ۴): وضعیت استفاده یا عدم استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۴

جدول (۷ـ۴):میزان استفاده از اینترنت در طول هفته در حجم نمونه. ۱۳۵

جدول (۸ـ۴): میزان استفاده از اینترنت در طول روز در حجم نمونه. ۱۳۶

جدول(۹ـ۴): سابقۀ استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۷

جدول (۱۰ـ۴):وضعیت نوع سرویس اینترنت مصرفی در حجم نمونه. ۱۳۸

جدول (۱۱ـ۴):مهارت استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۹

جدول (۱۲ـ۴):وضعیت میزان استفاده از اینترنت بر اساس سرعت اشتراک اینترنت در حجم نمونه. ۱۴۰

جدول (۱۳ـ۴):وضعیت میزان استفاده از اینترنت بر اساس میزان چک کردن پست الکترونیک در حجم نمونه  141

جدول (۱۴ـ۴):وضعیت میزان استفاده از اینترنت بر اساس استفاده یا عدم استفاده از خبرخوان (RSS)در حجم نمونه  142

جدول (۱۵ـ۴):وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس استفاده یا عدم استفاده از فیلترشکن در حجم نمونه  143

جدول (۱۶ـ۴) وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس عضویت در شبکه‌های اجتماعی مجازی در حجم نمونه  144

جدول (۱۷ـ۴):وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس حضور با نام مستعار در اینترنت در حجم نمونه  145

جدول (۱۸ـ۴):وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس معرفی خود به عنوان روحانی در فضای مجازی در حجم نمونه  146

جدول (۱۹ـ۴):وضعیت نوع محتوای مورد استفاده در اینترنت در حجم نمونه. ۱۴۷

جدول (۲۰ـ۴): نوع دیدگاه بر اساس نظر پاسخگویان در خصوص اولویت‌های تربیتی فرزندان‌شان.. ۱۴۹

جدول (۲۱ـ۴):وضعیت نوع نگرش بر اساس اولویت در مطالعه در حجم نمونه. ۱۵۰

جدول (۲۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس اعتقاد به جدایی دین از سیاست در حجم نمونه. ۱۵۱

جدول (۲۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان نسبت به تأثیر اینترنت بر وضعیت فرهنگی کشور  152

جدول (۲۴ـ۳): وضعیت نوع نگرش بر اساس تأثیر رادیو و تلویزیون‌های داخلی بر وضعیت فرهنگی کشور  153

جدول (۲۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس تأثیر رادیو و تلویزیون‌های خارجی بر وضعیت فرهنگی کشور  154

جدول (۲۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « تعریف لطیفه (جک) و شوخی با افراد غیر روحانی»در حجم نمونه  155

جدول (۲۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « پوشیدن لباس با رنگ‌های شاد»در حجم نمونه. ۱۵۶

جدول (۲۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « استفاده از ادکلن» در حجم نمونه  157

جدول (۲۹ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « امانت گرفتن فیلم سینمایی از ویدئو کلوپ» در حجم نمونه  158

جدول (۳۰ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «استفاده از صوت قرآن به عنوان صدای زنگ موبایل» در حجم نمونه  159

جدول (۳۱ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « تذکر به زنان بدحجاب» در حجم نمونه  160

جدول (۳۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « انجام ورزش با لباس ورزشی در اماکن عمومی» در حجم نمونه  161

جدول (۳۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «قدم زدن و گفتگو با همسرشان در مکان‌های عمومی مثل بازار، پارک و…»  162

جدول (۳۴ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «عکس دسته‌جمعی گرفتن با محارم در مکان‌های گردشی»  163

جدول (۳۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «خطاب کردن همسرشان با اسم کوچک در بین اقوام نزدیک»  164

جدول (۳۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «برگزاری مراسم سالگرد ازدواج» در حجم نمونه. ۱۶۵

جدول (۳۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «صله رحم از اقوامی که احتمالا به مناسبات دینی پایبند نیستند…»  166

جدول (۳۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «استفادۀ همسرتان از پوشیه (پوشش صورت) هنگامی که همراه…»  167

جدول (۳۹ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور با خانواده در نماز جمعه» در حجم نمونه  168

جدول (۴۰ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد محتوای آموزشی حوزه در حجم نمونه  169

جدول (۴۱ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس اولویت در انجام فعالیت‌های هنری در حجم نمونه. ۱۷۰

جدول (۴۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس اولویت در مسافرت به مناطق مختلف در حجم نمونه. ۱۷۱

جدول (۴۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «الزام در پوشیدن چادر برای زنان در اماکن عمومی» در حجم نمونه  172

جدول (۴۴ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « ازدواج رسمی یک مرد با بیش از یک زن» (چند همسری)  173

جدول (۴۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « کار کردن زنان در بیرون از خانه»  174

جدول (۴۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «روابط عمومی قوی زنان با مردان»  175

جدول (۴۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « ارتباط بین دختران و پسران بدون اطلاع خانواده‌هایشان»  176

جدول (۴۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « دوستی‌های قبل از ازدواج بین دختر و پسر » در حجم نمونه  177

جدول (۴۹ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « ازدواج موقت دختران قبل از ازدواج» در حجم نمونه. ۱۷۸

جدول (۵۰ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «عضویت در جامعه» در حجم نمونه  179

جدول (۵۱ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «نگاه کردن به صورت زنان در هنگام صحبت با آنان» در حجم نمونه  180

جدول (۵۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اجتهاد زنان در امور دینی» در حجم نمونه  181

جدول (۵۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در پارک» در حجم نمونه  182

جدول (۵۴ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در سینما» در حجم نمونه  183

جدول (۵۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در تئاتر» در حجم نمونه  184

جدول (۵۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در شهر بازی» در حجم نمونه  185

جدول (۵۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در کنار دریا» در حجم نمونه  186

جدول (۵۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در کنسرت موسیقی» در حجم نمونه  187

جدول (۵۹ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در تالار عروسی» در حجم نمونه  188

جدول (۶۰ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در رستوران» در حجم نمونه  189

جدول (۶۱ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «حضور در مجالس و مراکز دینی فرق و مذاهب دیگر» در حجم نمونه  190

جدول (۶۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در پاساژ» در حجم نمونه  191

جدول (۶۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «حضور فرزندانشان در مدارس ویژه خانواده‌های طلاب» در حجم نمونه  192

جدول (۶۴ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اولویت اوّل در انتخاب روزنامه» در حجم نمونه  193

جدول (۶۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «یک روحانی بنا به رسالتی که دارد، باید همیشه در اجتماع…»  194

جدول (۶۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «روحانی می‌تواند بنا به مقتضیات و شرایط پیش آمده…»  195

جدول (۶۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «غیر معمم زندگی کردن، هیچ منافاتی با رسالت روحانیت ندارد»  196

جدول (۶۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «اولویت تماشای برنامه‌های تلویزیون» در حجم نمونه. ۱۹۷

جدول (۶۹ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «موافقت با ورود روحانیت به عرصۀ سیاست»در حجم نمونه  198

جدول (۷۰ـ۴):وضعیت نوع نگرش بر اساس «به کتاب‌های غیرمذهبی، که با عقاید دینی تضاد دارند، نباید اجازۀ چاپ داد»  199

جدول (۷۱ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس «به افراد بی‌دین، نباید اجازۀ سخنرانی در اماکن عمومی داد»  200

جدول (۷۲ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس « افرادی که عقاید دینی را نمی‌پذیرند…» در حجم نمونه  201

جدول (۷۳ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که « اسلام (شیعه)، باید تنها…»  202

جدول (۷۴ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «‌دینداری به قلب پاک است…»  203

جدول (۷۵ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که « رفت و آمد با کسانی که عقاید…»  204

جدول (۷۶ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «مردم همۀ ا دیان دیگر…»  205

جدول (۷۷ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اولویت رسانه‌ای برای کسب اخبار»  206

جدول (۷۸ـ۴): وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «آیا در بین روحانیون سنتی جای…»  207

جدول (۱ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد استفاده و عدم استفادۀ پاسخگویان از اینترنت.. ۲۰۸

جدول (۲ـ۵) آزمون رگرسیون (آزمون t) تأثیر میزان استفاده از اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۰۹

جدول (۳ـ۵) آزمون رگرسیون (آزمون t) تأثیر محتوای مورد استفاده بر نگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۱۰

جدول (۴ـ۵) آزمون رگرسیون (آزمون F) تأثیر اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۱۱

جدول (۵ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سن.. ۲۱۲

جدول (۶ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وضعیت تأهل.. ۲۱۲

جدول (۷ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سطح تحصیلات حوزوی.. ۲۱۲

جدول (۸ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وجود یا عدم تحصیلات دانشگاهی.. ۲۱۳

جدول (۹ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد محل تولد. ۲۱۳

جدول (۱۰ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سن بر نگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۱۳

جدول (۱۱ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر وضعیت تأهل بر نگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۱۴

جدول (۱۲ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سطح تحصیلات حوزوی بر بر نگرش فرهنگی روحانیون   214

جدول (۱۳ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر تحصیلات دانشگاهی بر نگرش فرهنگی روحانیون   214

جدول (۱۴ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر محل تولد برنگرش فرهنگی روحانیون.. ۲۱۵

جدول (۱۵ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سن.. ۲۱۵

جدول (۱۶ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وضعیت تأهل.. ۲۱۶

جدول (۱۷ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سطح تحصیلات حوزوی.. ۲۱۶

جدول (۱۸ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وجود یا عدم تحصیلات دانشگاهی.. ۲۱۶

جدول (۱۹ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد محل تولد. ۲۱۶

جدول (۲۰ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سن بر میزان استفاده از اینترنت توسط روحانیون   217

جدول (۲۱ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر وضعیت تأهل بر میزان استفاده از اینترنت توسط روحانیون   217

جدول (۲۲ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سطح تحصیلات حوزوی بر میزان استفاده از اینترنت    217

جدول (۲۳ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر تحصیلات دانشگاهی بر میزان استفاده از اینترنت    218

جدول (۲۴ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر محل تولد بر میزان استفاده از اینترنت توسط روحانیون   218

جدول (۲۵ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سن.. ۲۱۹

جدول (۲۶ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وضعیت تأهل.. ۲۱۹

جدول (۲۷ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد سطح تحصیلات حوزوی.. ۲۱۹

جدول (۲۸ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد وجود یا عدم تحصیلات دانشگاهی.. ۲۱۹

جدول (۲۹ـ۵) مقایسه میانگین استاندارد محل تولد. ۲۲۰

جدول (۳۰ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سن بر نوع محتوای مورد استفاده روحانیون در اینترنت    220

جدول (۳۱ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر وضعیت تأهل بر نوع محتوای مورد استفاده  220

جدول (۳۲ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر سطح تحصیلات حوزوی بر نوع محتوای مورد استفاده  221

جدول (۳۳ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر تحصیلات دانشگاهی بر نوع محتوای مورد استفاده  221

جدول (۳۴ـ۵) آزمون برابری میانگین‌ها در خصوص تأثیر محل تولد برن نوع محتوای مورد استفاده. ۲۲۱


فهرست اشکال و نمودارها

نمودار (۲ـ۲): مراحل مختلف فرآیند تغییر نگرش بر طبق الگوی هاولند. ۸۲

نمودار (۱ـ۲): شمایی کلی از چارچوب نظری به کار گرفته شده در پژوهش حاضر. ۹۵

نمودار (۱ـ۴) ـ درصد توزیع سنی در حجم نمونه. ۱۲۹

نمودار (۲ـ۴) ـ درصد وضعیت تأهل در حجم نمونه. ۱۳۰

نمودار (۳ـ۴) ـ درصد وضعیت سطح تحصیلات حوزوی در حجم نمونه. ۱۳۱

نمودار (۴ـ۴) ـ درصد وضعیت تحصیلات دانشگاهی در حجم نمونه. ۱۳۲

نمودار (۵ـ۴) ـ درصد توزیع محل تولد در حجم نمونه. ۱۳۳

نمودار (۶ـ۴) ـ درصد وضعیت استفاده یا عدم استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۴

نمودار (۷ـ۴) ـ درصد میزان استفاده یا عدم استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۵

نمودار (۸ـ۴) ـ  درصد میزان استفاده یا عدم استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۶

نمودار (۹ـ۴) درصد سابقۀ استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۷

نمودار (۱۰ـ۴) درصد میزان استفاده از اینترنت بر اساس نوع سرویس اینترنت مصرفی در حجم نمونه  138

نمودار (۱۱ـ۴) درصد میزان استفاده از اینترنت بر اساس مهارت استفاده از اینترنت در حجم نمونه. ۱۳۹

نمودار (۱۲ـ۴) وضعیت میزان استفاده از اینترنت بر اساس سرعت اشتراک اینترنت در حجم نمونه. ۱۴۰

نمودار (۱۳ـ۴) درصد وضعیت میزان استفاده از اینترنت بر اساس میزان چک کردن پست الکترونیک در حجم نمونه  141

نمودار (۱۴ـ۴) درصد وضعیت استفاده از اینترنت بر اساس استفاده یا عدم استفاده از خبرخوان (RSS)در حجم نمونه  142

نمودار (۱۵ـ۴) درصد وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس استفاده یا عدم استفاده از فیلترشکن در حجم نمونه  143

نمودار (۱۶ـ۴) درصد وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس عضویت در شبکه‌های اجتماعی مجازی در حجم نمونه  144

نمودار (۱۷ـ۴) درصد وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر  اساس حضور با مشخصات واقعی یا مستعار در اینترنت    145

نمودار (۱۸ـ۴) درصد وضعیت نوع استفاده از اینترنت بر اساس معرفی یا عدم معرفی خود به عنوان روحانی   146

نمودار (۱۹ـ۴) وضعیت نوع محتوای مورد استفاده در اینترنت در حجم نمونه. ۱۴۸

نمودار (۲۰ـ۴) درصد نوع دیدگاه بر اساس نظر پاسخگویان در خصوص اولویت‌های تربیتی فرزندان‌شان   149

نمودار (۲۱ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس اولویت در مطالعه در حجم نمونه. ۱۵۰

نمودار (۲۲ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس اعتقاد به جدایی دین از سیاست در حجم نمونه. ۱۵۱

نمودار (۲۳ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان نسبت به تأثیر اینترنت بر وضعیت فرهنگی کشور  152

نمودار (۲۴ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان نسبت به تأثیر رادیو و تلویزیون‌های داخلی…۱۵۳

نمودار (۲۵ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان نسبت به تأثیر رادیو و تلویزیون‌های خارجی…۱۵۴

نمودار (۲۶ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « تعریف لطیفه (جوک) و شوخی…۱۵۵

نمودار (۲۷ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « پوشیدن لباس با رنگ‌های شاد»  156

نمودار (۲۸ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «استفاده از ادکلن» در حجم نمونه  157

نمودار (۲۹ـ۴)  درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « امانت گرفتن فیلم سینمایی از…»  158

نمودار (۳۰ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «استفاده از صوت قرآن…»  159

نمودار (۳۱ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « تذکر به زنان بدحجاب» در حجم نمونه  160

نمودار (۳۲ـ۴) درصد وضعیت نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «انجام ورزش با لباس ورزشی…»  161

نمودار (۳۳ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «قدم زدن و گفتگو با همسرشان…»  162

نمودار (۳۴ـ۴) وضعیت درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «عکس دسته‌جمعی…». 163

نمودار (۳۵ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «خطاب کردن همسرشان…». 164

نمودار (۳۶ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «برگزاری مراسم سالگرد ازدواج». 165

نمودار (۳۷ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «صله رحم از اقوامی که احتمالا…»  166

نمودار (۳۸ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «استفادۀ همسرتان از پوشیه…». 167

نمودار (۳۹ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور با خانواده در نماز جمعه» در حجم نمونه  168

نمودار (۴۰ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد محتوای آموزشی حوزه در حجم نمونه  169

نمودار (۴۱ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس اولویت در انجام فعالیت‌های هنری در حجم نمونه. ۱۷۰

نمودار (۴۲ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس اولویت در مسافرت به مناطق مختلف در حجم نمونه. ۱۷۱

نمودار (۴۳ـ۴) درصد نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «الزام در پوشیدن چادر برای زنان در اماکن عمومی»  172

نمودار (۴۴ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « ازدواج رسمی یک مرد با بیش از یک زن»  173

نمودار (۴۵ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « کار کردن زنان در بیرون از خانه»  174

نمودار (۴۶ـ۴) درصد نوع  نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «روابط عمومی قوی زنان با مردان»  175

نمودار (۴۷ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « ارتباط بین دختران و پسران…»  176

نمودار (۴۸ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « دوستی‌های قبل از ازدواج بین دختر و پسر»  177

نمودار (۴۹ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد « ازدواج موقت دختران قبل از ازدواج»  178

نمودار (۵۰ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «عضویت در جامعه» در حجم نمونه  179

نمودار (۵۱ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «نگاه کردن به صورت زنان در هنگام…»  180

نمودار (۵۲ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اجتهاد زنان در امور دینی» در حجم نمونه  181

نمودار (۵۳ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در پارک» در حجم نمونه  182

نمودار (۵۴ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در سینما» در حجم نمونه  183

نمودار (۵۵ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در تئاتر» در حجم نمونه  184

نمودار (۵۶ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در شهر بازی» در حجم نمونه  185

نمودار (۵۷ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در کنار دریا» در حجم نمونه  186

نمودار (۵۸ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در کنسرت موسیقی» در حجم نمونه  187

نمودار (۵۹ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در تالار عروسی» در حجم نمونه  188

نمودار (۶۰ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در رستوران» در حجم نمونه  189

نمودار (۶۱ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در مجالس و مراکز دینی فرق…»  190

نمودار (۶۲ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور در پاساژ» در حجم نمونه  191

نمودار (۶۳ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «حضور فرزندانشان در مدارس…»  192

نمودار (۶۴ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اولویت اوّل در انتخاب روزنامه» در حجم نمونه  193

نمودار (۶۵ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «یک روحانی بنا به رسالتی که دارد…»  194

نمودار (۶۶ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «روحانی می‌تواند بنا به مقتضیات…»  195

نمودار (۶۷ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «غیر معمم زندگی کردن…»  196

نمودار (۶۸ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اولویت تماشای برنامه‌های تلویزیون»  197

نمودار (۶۹ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «موافقت با ورود روحانیت به عرصۀ…»  198

نمودار (۷۰ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «به کتاب‌های غیرمذهبی…»  199

نمودار (۷۱ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «به افراد بی‌دین، نباید اجازۀ…»  200

نمودار (۷۲ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که « افرادی که عقاید دینی را نمی‌پذیرند…»  201

نمودار (۷۳ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که « اسلام (شیعه)، باید تنها دینی…»  202

نمودار (۷۴ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «‌دینداری به قلب پاک است…»  203

نمودار (۷۵ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که « رفت و آمد با کسانی که…»  204

نمودار (۷۶ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد این که «مردم همۀ ا دیان دیگر…»  205

نمودار (۷۷ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «اولویت رسانه‌ای برای کسب اخبار»  206

نمودار (۷۸ـ۴) درصد نوع نگرش بر اساس نظر پاسخگویان در مورد «آیا در بین روحانیون سنتی جای می‌گیرند…»  207

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 


 


فصل اوّل

کلیات پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

۱ـ۱ـ مقدمه

با توسعۀ روزافزون فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات و رسانه‌ای شدن ابعاد مختلف زندگی، مطالعات ارتباطی، در متن پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی قرار گرفته است؛ به طوری که در دهه‌های اخیر، صاحبنظران این حوزه‌ها به طور گسترده‌ای زوایای مختلف، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و اخلاقی کاربرد انواع وسایل و مؤسسات ارتباط جمعی در طول تاریخ ـ از گازت‌ها و چاپخانه‌های کوچک اواخر قرن پانزدهم تا ماهواره‌ها و شبکه‌های مجازی و کارتل‌های عظیم ارتباطات امروزی ـ را مورد بررسی، مطالعه و تجزیه و تحلیل قرار داده‌اند.

توسعۀ شبکه‌های ارتباطات جمعی در سطوح بین‌المللی (بویژه از قرن بیستم به بعد) نظریه‌پردازان این حوزه را بر آن داشته است، تا به طور جدی‌تری به مقولۀ چیستی و چگونگی کارکردهای وسایل ارتباط جمعی بپردازند و در این رهگذر است که انواع فرضیه‌ها و نظریه‌های ارتباطی در خصوص شکل‌گیری وسایل ارتباط جمعی در دو بُعد شکل[۱] و محتوا[۲] و نیز تأثیرگذاری و تأثیرپذیری آن‌ها بر (و از) مخاطبان مطرح شده است و به مرور زمان نیز گسترش یافته و کامل‌تر گردیده‌اند.

با ورود به نیمۀ دوم این قرن، به تدریج از اهمیت رسانه‌های ارتباطی متعلق به دو «کهکشان شفاهی»[3] و «کهکشان گوتنبرگ»[4] مورد اشارۀ مک‌لوهان کاسته شده و با برجسته شدن نقش رسانه‌های الکترونیک، اهمیت کهکشان مارکنی بیش‌تر شد و تحولی اساسی در سطح مناسبات ارتباطی بشر ایجاد گردید. این تحوّل در دهه‌های پایانی قرن، با ورود شبکه‌های رایانه‌ای به منظومۀ ارتباطات، عملاً «عصر ارتباطات» را رقم زد و تحوّل رسانه‌ها از اشکال آنالوگ[۵] به دیجیتال[۶] و تکامل سطوح ارتباطی از ارتباطات مونولوگ[۷]، به دیالوگ[۸]‌های هم‌سطح، امکان برقراری تعاملات بسیاری را میان ارتباط‌گران عصر جدید فراهم آورد.

حضور اینترنت در این میان، نقش بسیار اساسی در هم‌سطح کردن تعاملات ارتباط‌گران بر عهده داشته است؛ به گونه‌ای که با ورود این وسیلۀ ارتباطی، ماهیت ارتباطات، از ارتباطات عمودی کنترل شدۀ رسانه‌های الکترونیکی چون رادیو و تلویزیون، به ارتباطات افقی آزاد میان کنش‌گران فضای مجازی سوق پیدا کرده است. هر چند به دلیل ساز و کارهای وابسته به قدرت زیرساخت‌های فضای مجازی، هنوز هم نمی‌توان به طور کامل این وسیلۀ ارتباطی را رسانه‌ای بی‌طرف و بدون سوگیری دانست، اما با این حال، حداقل در ظاهر، تحول بزرگی در تنوع‌بخشی و عمق‌بخشی به ارتباطات کاربران خود ایجاد کرده است که هیچ رسانه‌ای تا پیش از این، قادر به ایجاد چنین فضایی نبوده است.

مطمئناً حضور در فضای مجازی و متعامل اینترنت، به واسطۀ ساختار بازی که دارد، به طور بالقوه، زمینه‌ساز ارتباط هر یک از کاربران با میلیون‌ها کاربری خواهد بود که به صورت دائم در این محیط مجازی حضور دارند و همین امر نیز مستعد تأثیرگذاری و تأثیرپذیری بسیار بالای کاربرانِ این رسانۀ نوظهور، از سلایق، نظرات، عقاید و دیدگاه‌های دیگر کاربرانی خواهد بود که به موازات آن‌ها در این فضا به تولید، بازتولید، توزیع و مصرف محتواهای ایجاد شده، مشغول هستند.

هر چند میزان این تأثیرگذاری و تأثیرپذیری، در تمام کاربران به یک اندازه نبوده و هر یک از کاربران این فضای نامحدود، با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی، فردی و… تفاوت‌های معناداری در این زمینه با یکدیگر خواهند داشت، اما با این حال، باز هم نمی‌توان از اثرات این رسانۀ بسیار پُرنفوذ و جذاب بر روی کاربرانش غافل بود. اهمیت این مسئله زمانی بیش‌تر نمود پیدا می‌کند که بحث استفادۀ گروه‌های خاص با هویت‌های فرهنگی مشخص و شکل‌گرفته‌، به میان می‌آید.

در این میان، با توجه به رویکرد مثبت و حضور پُررنگ روحانیت شیعه ـ به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و بنیادی‌ترین نهادهای دینی که در حال حاضر به عنوان اصلی‌ترین متولی امور مذهبی جامعۀ ایران به شمار می‌آید ـ، در فضای تعاملات آزاد اینترنت، توجه به آن و رصد کردن سمت و سوی تأثیر و تأثرات رخ داده در فضای فکری و نگرشی حوزۀ روحانیت، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند که امکان پیش‌بینی تحولات آینده در حوزۀ اعتقادی و نیز در صورت نیاز، نشان دادن واکنش مناسب (تقویت و یا اصلاح) به این تحولات را به مسئولان امر خواهد داد.

با این مقدمه، ضرورت «سنجش میزان استفاده و اثرگذاری رسانۀ اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون» ـ که موضوع پژوهش حاضر را به خود اختصاص داده است ـ بیش از پیش روشن می‌گردد. بدین منظور در این پژوهش، از طریق پیمایش علمی طلاب علوم دینی شاغل به تحصیل در مدارس حوزوی شهر قم و با بهره‌گیری از چارچوب نظری متشکل از انواع نظریه‌های ارتباطاطی در خصوص شکل و فرآیند تأثیرگذاری وسایل ارتباط جمعی (در دو بُعد شکل و محتوا) و نیز نظریه‌های علمی مربوط به حوزۀ روان‌شناسی اجتماعی مرتبط با شکل‌گیری و تغییر نگرش‌ها در افراد، به تبیین و توضیح میزان استفاده آنها از این وسیلۀ ارتباطا جمعی و تأثیرگذاری و یا عدم تأثیرگذاری اینترنت بر روی نگرش فرهنگی روحانیون مشمول جامعۀ آماری این پژوهش پرداخته‌ شده است.

 

۲ـ۱ـ بیان مسئله

نقش دین در زندگی بشر آن قدر کهن، مهم و پُر رنگ است که برخی معتقدند بشر در هیچ برهه‌ای از تاریخ خود، بدون حضور دین نزیسته است و «دینداری» (همچون همزاد بشر)، خط ممتد و پیوند‌دهندۀ تمام دوره‌های تاریخی زندگی انسان‌ها و تجربه‌های گوناگون آنهاست.(دالمایر، ۱۳۸۸: ۷)

با قبول این پیش‌فرض و پیش‌ نهادن این فرض جدید که هیچ دینی، بدون بهره‌گیری از شیوه‌های مؤثر ارتباطی، موفق به ابلاغ، بازتولید و تکثیر و گسترش پیام خود نبوده است، به این نتیجه می‌رسیم که «دین»[9] و «ارتباطات»[10]، دو نهادی هستند که از گذشته‌های دور ـ که با نخستین روزهای تاریخ حضور بشر پیوند خورده است ـ، با یکدیگر تعامل نزدیک داشته‌اند. اما این تعامل، همیشه ثابت و یکنواخت نبوده و در طول این دورۀ همکاری پر فراز و نشیب، پیوندها، اشتراکات و گاه تعارضات عمیقی بین این دو نهاد تأثیرگذار بر حیات فرهنگی و اجتماعی افراد ایجاد شده است.

نقش رسانه‌ها و وسایل ارتباطی در تحولات جوامع بشری به اندازه‌ای است که برخی از اندیشمندان علوم ارتباطات از قبیل «اینیس»[11]، «مک‌لوهان»[12]، «گودی»[13]، «گیدنز»‌‌[14] و «تامپسون»[15]، تحول تاریخی جوامع را تابعی از تحول تاریخی وسایل ارتباطی در آن‌ها می‌دانند و هر کدام، دسته‌بندی‌ای در این خصوص ارائه داده‌اند. هر چند ممکن است با تکیه بر نظریۀ دگرگونی وسایل ارتباطی، نتوان تمام تحولات رخ داده در طول تاریخ جوامع را تبیین کرد، اما در عین حال، نمی‌توان از نقش تأثیرگذار و بی‌بدیل رسانه‌ها و وسایل ارتباطی در تحول جوامع نیز چشم‌ پوشید.

بنا بر این، اگر ادیان و نهادهای دینی را هم بخشی از جوامعی بدانیم که در طول تاریخ همراه با دیگر جنبه‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و… دچار تحول و دگرگونی شده‌اند، می‌توان سیر تکاملی ارتباطات از شفاهی به نمادین و نوشتاری و سپس اختراع صنعت چاپ و بعد از آن امواج الکترونیک و در نهایت ارتباطات دیجیتال را با تحولات ایجاد شده در فرم و محتوای ادیان مرتبط دانست، بحثی که گاه نظریه‌پردازان مکتب تورنتو و پیروان آن‌ها را بر آن داشته است که تحول و تعامل میان دو نهاد دین و ارتباطات را بر اساس سیر تحول وسایل ارتباطی به سه فرهنگ «شفاهی»، «نوشتاری» و «الکترونیکی» دسته‌بندی کنند و با تکیه بر این رویکردهای نظری و شواهد تاریخی موجود، رابطۀ دین و رسانه را متناسب با این سه فرهنگ مورد بررسی قرار دهند:

 

۱ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ شفاهی؛ دورۀ سلطۀ دین بر رسانه‌ها

طول دورۀ فرهنگ شفاهی را می‌توان از ابتدای تاریخ زندگی بشر تا اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ[۱۶] (در سال ۱۴۵۳) در نظر گرفت. از ویژگی‌های بارز این دوره، وجود ارتباطات هم‌حضوری و چهره‌به‌چهره بین طرفین ارتباط است که امکان ایجاد فاصلۀ زمانی و مکانی بین دو طرف ارتباط را به حداقل ممکن کاهش می‌دهد. اگر چه در بخشی از آن، اشکال نمادی در قالب نوشتار هم وجود دارد، اما نوشتار، در این دوره، دارای دوام‌پذیری و بازتولیدپذیری محدود و ناچیزی است. کتاب در این عصر، صرفاً به صورت نسخه‌های خطی وجود داشته است و بازتولید آن به آسانی قابل کنترل بوده است.

از آن جا که در این دوره، روحانیون و تعداد محدودی از اشراف و اعضای طبقۀ حاکم، افراد باسواد جامعه را تشکیل می‌داده‌اند، به واسطۀ دسترسی به اطلاعات، قدرت فرهنگی و رسانه‌های آن زمان را ـ که بیش‌تر شامل وعظ و خطابه از مبادی رسمی می‌شده‌ است ـ، در انحصار خود داشته‌اند. در واقع، می‌توان چنین ادعا کرد که انحصار قدرت فرهنگی، و به تبع آن رسانه، در دورۀ فرهنگ شفاهی، در سلطۀ نهادهای دینی و حکومتی بوده است و به عبارت دیگر می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که پیام رسانه در دوران فرهنگ شفاهی، همان پیام دین (نهاد فرهنگی مسلط بر جامعه) بوده است که از طریق انواع شیوه‌های ارتباطات شفاهی، به مخاطبان منتقل می‌شده است.

از همین رو، گیدنز معتقد است که دورۀ ارتباطات شفاهی ـ که برخی آن را «ارتباطات سنتی» نیز نامیده‌اند (معتمدنژاد، ۱۳۷۱ و فرقانی،۱۳۸۷) ـ، بیش‌تر ناظر به تحکیم و تثبیت سنت‌هاست و فرقانی هم بر این نکته تأکید می‌کند که در ارتباطات سنتی، صبغۀ دینی بر دیگر جنبه‌های ارتباطات غلبه دارد (فرقانی، ۱۳۸۷: ۱۰).

 

۲ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ کتبی؛ دورۀ چالش بین دین و رسانه‌ها

با اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ، دوره‌ای جدید در تعامل بین دو نهاد ارتباطات و دین شکل گرفت. کلیسا، ابتدا از امکان بازتولید انبوهی که صنعت چاپ در اختیارش قرار داده بود، استقبال کرد و این صنعت را در همان بدو تأسیس در اختیار خود گرفت و اقدام به انتشار کتب مذهبی و از جمله کتاب مقدس در تیراژ بالا نمود. بنابراین، تولد صنعت چاپ با کاربرد دینی همراه بوده است که از توراتی (اوّلین کتاب چاپی) ـ که توسط شخص گوتنبرگ منتشر شد ـ، آغاز و بعدها به تیراژهای میلیونی آثار مذهبی «مارتین لوتر»[17] کشیده شد. به گفتۀ تامپسون، حدود چهل و پنج درصد از کتاب‌هایی که در آغاز ]شروع صنعت چاپ[ منتشر می‌شدند، کتاب‌هایی دینی بودند (تامپسون، ۱۹۹۵: ۷۲).

مورخان، بر همین اساس، رسانۀ چاپی را یکی از مهم‌ترین علل موفقیت «مارتین لوتر» و جنبش «پروتستانتیسم»[18] می‌دانند. لوتر که متوجه شده بود صنعت چاپ، چه امکان فوق‌العاده‌ای برای تبلیغات دینی عرضه کرده است، آن را «بزرگ‌ترین و آخرین نعمت خدا» دانست (نتس، ۱۳۷۷: ۲۴). به گفتۀ «استیپچویچ» «نقش چاپ در ترویج افکار مذهبی لوتر آن قدر زیاد بود که در زمان حیات خود او، آثارش در هفتاد و هفت شهر آلمانی و اروپایی (فرانسه، ایتالیا و انگلستان) با همکاری دویست و بیست و هفت چاپ‌گر و ناشر، ۳۷۰۳ بار به چاپ رسیدند (محدثی، بی‌تا: ۳۸۵).

شکی نیست که صنعت چاپ با افزایش میزان تولید، بازتولید، دوام‌پذیری و فاصله‌گذاری فضا ـ زمان، امکان گسترش کیفی و کمّی ارتباطات (و بویژه در اوایل، ارتباطات دینی) را فراهم آورد، اما کم‌کم از آن جا که تیراژهای عظیم کتاب، باعث رواج خواندن و نوشتن (بویژه در میان طبقات متوسط و حتی پایین جامعه) شد و به رشد آگاهی آن‌ها انجامید، نگرانی‌های عده‌ای از احتمال سوء استفاده از چاپ (بویژه در صورت پرداختن افراد غیر مسئول به این حرفه)، به تدریج خود را نشان داد و پس از گذشت بیست سال از چاپ تورات گوتنبرگ، کلیسا دریافت که دیگر نمی‌تواند بر چاپ و توزیع متون، کنترل لازم را داشته باشد، لذا هم کلیسا و هم دولت از این که نیروی جدیدی (قدرت فرهنگی نمادی) در حوزۀ قدرت آنان سر برآورده است، احساس خطر کردند و بدین ترتیب بود که نهاد «سانسور» را پدید آوردند و با یکدیگر همکاری همه‌جانبه‌ای در این خصوص انجام دادند. (محدثی، بی‌تا: ۳۸۴).

در واقع، مهم‌ترین اتفاقی که با ایجاد رسانه‌های چاپی برای نهاد دین افتاد، این بود که نهاد رسانه‌ای به عنوان رقیبی برای دین ظاهر شد و به تدریج از سلطۀ نهاد دین بیرون آمد و به عنوان نهادی مستقل، قدرت فرهنگی را در اختیار گرفت و در کنار دین، عهده‌دار تولید، بازتولید و توزیع معرفت در سطح جوامع گردید، اتفاقی که تامپسون از آن با عنوان «رسانه‌ای شدن فرهنگ» نام می‌برد. رسانه‌ای شدن فرهنگ از نظر وی، شالودۀ نهادیِ مشخصی داشت و آن «توسعۀ سازمان‌های رسانه‌ای بود که ابتدا در نیمۀ قرن پانزدهم پدید آمدند و از آن موقع تا کنون، فعالیت‌هایشان گسترش یافته است.» مک کوئیل نیز معتقد است که «تاریخ رسانۀ مدرن با کتاب چاپی آغاز می‌شود که قطعاً ]به واسطۀ آن[ نوعی انقلاب در جامعه رخ داد» (خیری، ۱۳۸۹: ۱۲۵).

بنابراین، در عصر رسانه‌های چاپی، از انحصار کامل نهادهای دینی بر نهاد ارتباطات کاسته شد و به مرور زمان، با افزایش سطح سواد و آگاهی مردم، کتاب‌ها، روزنامه‌ها و مجلات منتشر شده در حوزه‌های مختلف ـ که بیان‌گر دیدگاه‌ اندیشمندان با نگرش‌های فکری و مذهبی متفاوت و گاه متضاد یکدیگر بودند ـ، به عنوان رقیبی جدی در برابر یکه‌تازی‌های متولّیان نهادهای دینی قد برافراشتند و کم‌کم زمینۀ تحول فضای ارتباطی از حالت «مونولوگِ» صرفاً دینی به «دیالوگِ» میان عقاید مختلف فراهم گردید و شرایط به گونه‌ای پیش رفت که در اواخر این عصر، کارگزاران دینی که تا پیش از این، تنها تولیدکنندگان پیام‌های رسانه‌ای (شفاهی) بودند، به تدریج تغییر نقش داده و به عنوان مخاطب بخشی از پیام‌های تولید شده از سوی دیگر مراکز تولید اندیشه قرار گرفتند، ضمن این که هنوز هم نقش تولید محتوا را ایفا می‌کردند، اما اتفاقی که افتاد، این بود که رسانه‌های چاپی، آن‌ها را از نقش یگانۀ تولیدکنندۀ پیام به نقش دوگانۀ تولید‌کننده ـ مصرف‌کنندۀ پیام‌های رسانه‌ای تبدیل کرده بود.

 

۳ـ۲ـ۱ـ دورۀ فرهنگ الکترونیک؛ دورۀ سلطۀ رسانه‌ها بر دین

به طور تقریبی می‌توان آغاز مرحلۀ سوم فرهنگ رسانه‌ای در غرب را با تأسیس نخستین فرستندۀ رادیویی (در سال ۱۹۲۰) مصادف دانست. شکل‌گیری انواع وسایل ارتباطی و رسانه‌های جدید از قرن بیستم به بعد، نقش چشم‌گیری در این زمینه داشته است؛ به طوری که در اواخر قرن نوزدهم سینما اختراع شد و در قرن بیستم به شدت رشد و گسترش یافت. در نیمۀ اوّل قرن بیستم نیز رادیو و تلویزیون پدید آمدند و پس از آن نیز ویدئو، ماهواره و اینترنت ظهور کردند، تحولاتی که هم‌چنان با سرعت بسیار بالایی ادامه دارد. این تکثر و گسترش روز افزون نهاد ارتباطات به حدی رسیده است که به جرئت می‌توان گفت امروزه بیش‌تر تجربه‌های انسان جدید در محیط رسانه‌ای روی می‌دهد و رسانه‌های جدید، زیست‌جهان انسان را متحول ساخته‌اند.

اتفاقی که دراین میان افتاده، این است که سازمان‌های رسانه‌ای، امروز چنان متکثر، مؤثر و قدرت‌مند شده‌اند که دیگر نه تنها دین، بلکه دولت‌های مقتدر و بزرگ نیز نمی‌توانند کنترل همه‌جانبه‌ای بر آن‌ها اِعمال کنند. در واقع، در جهان جدید، دین نه می‌تواند بر رسانه اِعمال سلطه کند و نه می‌تواند به آن بی‌توجه باشد. امروزه، خوب یا بد، دین نیز مانند تمام جنبه‌های زندگی روزمره، جزئی از همۀ چیزهایی است که تحت پوشش رسانه‌ها هستند.

تفاوت حضور نهاد دین در فرهنگ الکترونیک با فرهنگ نوشتاری در این است که در فرهنگ نوشتاری، دین مهم‌ترین و اصلی‌ترین رقیب دیگر تفکرات و دیدگاه‌های موجود در فضای رسانه‌های چاپی به حساب می‌آمد. در واقع، با شروع عصر روشن‌گری بود که انحصار رسانه‌ای از اختیار نهاد دین خارج شد و دیدگاه‌های روشن‌گرانه که در مخالفت با دیدگاه‌های دینی شکل ‌گرفته بودند، در فضای رسانه‌ای جدید (در قالب مطبوعات مسلکی و عقیدتی)، ابراز وجود کردند و نکتۀ کلیدی در این میان این بود که حضور این دیدگاه‌های مختلف در فضای رسانه‌ای این عصر، برای مقابله و پاسخ‌گویی به ادعاهای انحصار‌طلبانه و جزم‌اندیشانۀ نهادهای دینی (بویژۀ کلیسای کاتولیک) بود که تا پیش از آن قدرت بلامنازع در فضاهای رسانه‌ای را تشکیل می‌دادند. اهمیت این مسئله در این است که می‌توان چنین ادعا کرد با این که در عصر فرهنگ نوشتاری، سلطۀ مطلق نهادهای دینی بر رسانه‌ها از بین رفته بود، اما گفتمان دینی، هم‌چنان فضای غالب رسانه‌ها را در اختیار داشت و اصولاً گفت و گوهایی که از جنس غیر دینی و از سوی دیدگاه‌های مخالف نیز مطرح می‌شدند، نیز به نوعی مرتبط با فضای گفتمان دینی بودند که به شکل انتقاد، رد یا تشکیک در اصول، عقاید و آموزه‌های دینی از سوی مخالفان بیان می‌شدند و بدیهی است که در سوی دیگر، نهاد دین به منظور پاسخگویی و مقابله با شبهات و انتقادات موجود و دفاع از ارزش‌های خود و حفظ آنها، نقشی مهم در فضای رسانه‌ای آن زمان بازی می‌کرده و در مباحث مطرح شده در فضای رسانه‌ای حضوری پُر رنگ داشته است.

از سوی دیگر، به دلیل محدود بودن گسترۀ توزیع بیش‌تر رسانه‌های چاپی به محیط‌های درون‌مرزی، گفتمان موجود در فضای رسانه‌ای، بیش‌تر شامل مباحث ملّی بوده و اگر هم تکثر آراء یا تنوع دیدگاهی وجود داشته است، به تکثر و تنوع آراء و دیدگاه‌ها در درون مرزهای یک کشور محدود می‌شده و به ندرت اتفاق می‌افتاده است که در رسانه‌های نوشتاری یک کشور، مباحث دینی یا حتی غیر دینی کشورهای دیگر، گفتمان غالب بر فضای مطبوعات را تشکیل دهد.

اما در فرهنگ رسانه‌های الکترونیک، بویژه پس از جهانی‌شدن و شکل‌گیری رسانه‌های بین المللی مانند شبکه‌های تلویزیون ماهواره‌ای، اینترنت و… حوزۀ مسائل مطرح شده در فضای رسانه‌ای از دغدغه‌ها و دیدگاه‌های متنوع درون‌مرزی و ملّی فراتر رفته و به گفتمان‌های برون‌مرزیِ بین المللی تغییر ماهیت داده‌اند. در واقع، با تکثر و تنوع ایجاد شده در گفتمان محیط‌های رسانه‌ای بین المللی، دین هم تنها به یکی از سرفصل‌های گفتگو در این فضا (در کنار مسائل دیگری مانند موضوعات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیست‌محیطی و…) تبدیل شده است و انحصاری که تا پیش از آن موضوعات مذهبی بر فضای رسانه‌ای فرهنگ‌های شفاهی و نوشتاری اِعمال کرده بودند، از بین رفته است و می‌توان گفت هیچ اولویتی در پرداختن به موضوعات دینی در این فضا در میان دیگر موضوعات به چشم نمی‌خورد.

بدین ترتیب، در فرهنگ الکترونیک، نه تنها مانند فرهنگ‌های گذشته، دیگر دین بر رسانه‌ها سلطه ندارد، بلکه این رسانه‌ها هستند که سلطۀ خود را بر سر موضوعات دینی گسترده‌اند و آن را به پدیده‌ای ابژکتیو[۱۹] تبدیل کرده‌اند و همین موضوع، نیاز به تحلیل و بررسی تأثیرات شکلی و محتوایی فضای مجازی بر دین و نگرش متولیان آن را ایجاد کرده است.

بی‌شک، هنگامی که از نهاد دین، سخن به میان می‌آوریم، کارگزاران دینی را هم مدّ نظر قرار می‌دهیم. پس، طبیعی است که در تعاملات بین دو نهاد دین و ارتباطات، متولّیان دینی نیز در زمینۀ تأثیرگذاری بر فضای رسانه‌ای حضوری پُررنگ داشته و همچون دیگر مخاطبان، از تأثیراتی که رسانه‌های نوینی چون اینترنت بر مخاطبان خود بر جای می‌گذارند، نیز متأثر گردند.

بررسی تعامل بین رسانۀ اینترنت ـ که در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه حوزۀ روحانیت شیعه قرار گرفته است ـ، و متولّیان دینی و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری متقابل هر یک، ترمی جدید و بسیار حساس را در مباحث ارتباطات (بویژه ارتباطات دینی) باز می‌کند که ما نیز با همین رویکرد، در این پژوهش، در صدد سنجش میزان و نوع استفاده روحانیون از اینترنت و تأثیرگذاری آن بر نگرش فرهنگی آنها برآمده‌ایم.

 

۳ـ۱ـ ضرورت پژوهش

نظام‌های فکری، عقیدتی و ایدئولوژیکی، در طول تاریخ به عنوان مهم‌ترین عامل معنابخش به زندگی بشر به شمار آمده‌اند و هم‌چنان نیز نقش مهم و تأثیرگذار خود را در شکل‌دهی به زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها حفظ کرده‌اند. ادیان، در این میان، با توجه به قدمت و گستردگی زیادی که دارند، از اولویت ویژه‌ای برخوردارند. بدون شک، هیچ دین، عقیده و یا باوری، بدون بهره‌گیری از ساز و کارهای اجرایی و اتکا به ساختارها و نهادهای منسجم ارتباطات دینی، امکان تولید، بازتولید و توزیع معرفت مورد نظر خود را نداشته و نخواهد داشت.

تأسیس و مدیریت چنین ساختارها و نهادهایی در قرون اوّلیۀ اسلام، بر عهدۀ شخص پیامبر (ص)، اصحاب و ائمۀ اطهار (ع) بوده است و در زمان غیبت هم علمای دین متکفل این امر مهم و حساس در جامعۀ اسلامی شده‌اند. در حال حاضر، علمای اسلام و بویژه روحانیت شیعه با ایجاد ساختار و تشکیلات منسجم و متمرکز دینی، نه تنها عهده‌دار بازتولید و تکثیر معرفت دینی در سطح جوامع اسلامی هستند، بلکه با بهره‌گیری از آخرین تکنولوژی‌های نوین ارتباطی، تمام تلاش خود را برای ترویج، تبلیغ و گسترش دین اسلام در سطح بین المللی به کار گرفته‌اند.

در حال حاضر، روحانیت، تنها نهادی است که رسماً متکفل تبیین نحوۀ صحیح دین‌ورزی در درجۀ اوّل، نظارت بر شیوۀ دین‌داری در درجۀ دوم و به دست دادن الگوی عملی تدیّن و ارائۀ نسخۀ پیاده‌شدۀ حیات دینی در درجۀ سوم است. اگر روحانیت را جزو اصنافی که از «آرمان حرفه‌ای» برخوردارند (مثل پزشکی، معلمی، قضاوت و…) به حساب آوریم، علاوه بر انتظارات معمولی مانند «سطح بالای دانش تخصصی»، «وظیفه‌محوری» و «منزلت ممتاز اجتماعی» که از حرفه‌های کلاسیک می‌رود، خصوصیت چهارمی نیز به این صنف می‌توان نسبت داد که آن را از سایر حِرَف و مشاغل ……………………………………

 

 

بلافاصله بعد از پرداخت موفق میتوانید فایل کامل این پروژه را با سرعت و امنیت دانلود کنید

قیمت اختصاصی و استثنایی این پروژه در پایان نامه دات کام : تنها , ۲۱۰۰۰ تومان

 

 

نقد وبررسی

نقد بررسی یافت نشد...

اولین نفر باشید که نقد و بررسی ارسال میکنید... “بررسی تأثیرات استفاده از اینترنت بر نگرش فرهنگی روحانیون”

پنج × دو =