فروشگاه

توضیحات

چکیده
ایران یکی از زلزله‌خیزترین کشورهای دنیا محسوب می‌شود و شهرهای آن در رابطه با این پدیده طبیعی آسیب‌های فراوان دیده‌اند. ایران به سبب موقعیت جغرافیایی خود همواره در معرض انواع سوانح طبیعی می‌باشد که هر از گاهی بخشهای مختلفی از آن را تحت تأثیر قرار داده و اثرات زیان‌باری به جای می‌گذارد. واقع شدن ایران بر روی کمربند زلزله خیز آلپ- هیمالیا موجب شده است که رخداد زمین لرزه به عنوان یکی از بلایایی که بیشترین آسیب را در کشور به وجود می‌آورد، مطرح گردد. چنین رخدادی همواره سبب تغییرات زیاد محیطی شده و خسارت‌های فراوانی بر جای می‌گذارد.
خطر زمین لرزه در شهر تهران به واسطه موقعیت جغرافیایی و زمین ساختی، وجود گسل‌های متعدد در اطراف آن، وقوع زلزله‌های مخرب تاریخی متعدد در محدوده آن و سایر شواهد تکتونیکی و زمین شناختی، بسیار بالا ارزیابی می‌شود. نگاهی به تاریخچه زمین لرزه‌های ایران نشان می‌دهد که تهران با نام قدیمی‌‌‌ری چندین بار در زمین لرزه‌های بزرگ تاریخی ویران شده است. علی رغم فعال بودن پهنه تهران و ثبت زمین لرزه‌های متعدد بزرگ و کوچک در این پهنه، در قرن حاضر زمین لرزه‌های مخربی در این گستره رخ نداده است و این نبود لرزه‌ای را باید نشانه‌ای از تجمع انرژی در زمین دانست که احتمال وقوع زمین لرزه‌ای ویرانگر را افزایش می‌دهد.
منطقه ۴ تهران طی سه دهه اخیر با میانگین رشد جمعیت سالانه‌ای بیش از کل تهران رو به رو بوده و جزء مناطق جمعیت‌پذیر محسوب می‌شود. این منطقه از نظر بافت اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی ساکنان آن از تنوع قابل توجهی برخوردار است. از یک سو در این منطقه نواحی و محله‌هایی چون خاک سفید و شمیران نو دیده می‌شوند که محل سکونت تهیدست‌ترین و کم درآمدترین اقشار اجتماعی شهر تهران به شمار می‌روند. در این محله‌ها تراکم واحدهای مسکونی، بافت ریز و در هم تنیده فضاهای مسکونی، کم سوادی و بی‌سوادی، بعد خانوار بزرگتر از منطقه و شهر و تراکم نفر در هر واحد مسکونی دیده می‌شود. از سوی دیگر محله‌ها و ناحیه‌هایی چون پاسداران و تهرانپارس هم در کنار محله‌های پیشین دیده می‌شود که ساکنان آن بر عکس شاخص‌های قبلی یعنی فضای مطلوب شهری، خانه‌های درشت بافت، گذرهای بسامان، درآمد سرانه بالا و … بهره‌مندند. به دلیل وجود این افتراق مکانی و تفاوت های اجتماعی، اقتصادی و کالبدی در منطقه ۴ ، این منطقه می تواند نمونه مناسبی برای ارزیابی و تحلیل میزان تأثیر عوامل مختلف بر آسیب پذیری شهری در برابر زلزله مطرح گردد.

 

۲۷۰صفحه فایل ورد (Word) فونت ۱۴ منابع  دارد قیمت ۴۴۰۰۰ تومان

 

پس از پرداخت آنلاین میتوانید فایل کامل این پروژه را دانلود کنید

فهرست مطالب
عنوان صفحه

فصل اول : کلیات تحقیق
۱-۱ مقدمه ۱
۱-۲- بیان مسأله ۲
۱-۳- اهمیت و ارزش پژوهش ۵
۱-۴- پیشینه پژوهش ۷
۱-۵- اهداف پژوهش ۱۵
۱-۶- فرضیات و سؤالات پژوهش ۱۵
۱-۷- تکنیک‌های پژوهش ۱۶
۱-۸- روش جمع آوری اطلاعات ۱۷
۱-۹- محدودیت‌های پژوهش ۱۸
۱-۱۰- کاربرد نتایج پژوهش ۱۸
۱-۱۱- قلمرو مکانی پژوهش ۱۹

فصل دوم: مبانی، مفاهیم و دیدگاه‌های نظری
۲-۱-مقدمه ۲۱
۲-۲- تعاریف و مفاهیم ۲۲
۲-۲-۱- بلایای طبیعی ۲۲
۲-۲-۲- بحران ۲۳
۲-۲-۳- شرایط اضطراری ۲۳
۲-۲-۴- پایداری ۲۴
۲-۲-۵- ظرفیت ۲۴
۲-۲-۶- آسیب پذیری ۲۴
۲-۲-۸- ریسک، احتمال خطر یا خطر پذیری ۲۵
۲-۲-۹- خطر ۲۵
۲-۳- ایمنی شهری ۲۷
عنوان صفحه

۲-۴- اثرات سانحه زلزله بر انسان ۲۷
۲-۵- بررسی اثرات سوانح ۲۸
۲-۵-۱- بررسی اثرات محیطی سوانح ۲۸
۲-۵-۲- بررسی اثرات بهداشتی و درمانی سوانح ۲۸
۲-۵-۳- اثرات اجتماعی سوانح ۲۹
۲-۵-۴- اثرات اقتصادی سوانح ۲۹
۲-۵-۵- بررسی اثرات مدیریتی و اجرایی سوانح ۳۲
۲-۵-۶- تأثیر سوانح بر مدیران جامعه ۳۲
۲-۵-۷- فروپاشی سازمان‌های رسمی ۳۳
۲-۵-۸- وارد آمدن خسارت به تسهیلات و زیر ساخت‌های یک جامعه ۳۳
۲-۵-۹- از هم گسیختن سیستم حمل و نقل ۳۳
۲-۶- مدیریت بحران ۳۴
۲-۶-۱- چرخه مدیریت بحران ۳۵
۲-۶-۱-۱- چرخه مدیریت بحران چهار قسمتی ۳۵
۲-۶-۱-۱-۲- چرخه مدیریت بحران شش قسمتی ۳۶
۲-۷- مراحل و فرایند های مدیریت بحران ۳۷
۲-۷-۱- امکانات جستجو، نجات و امداد ۳۷
۲-۷-۲- امکانات امداد پزشکی- بهداشتی اضطراری ۳۷
۲-۷-۳- اسکان اضطراری و موقت ۳۷
۲-۷-۴- حمل و نقل و ترافیک اضطراری ۳۸
۲-۸- دیدگاه‌های نظری آسیب‌پذیری نسبت به مخاطرات طبیعی ۳۸
۲-۸-۱- دیدگاه زیستی – فیزیکی ۳۹
۲-۸-۲- دیدگاه ساخت اجتماعی ۴۰
۲-۸-۳- دیدگاه ترکیبی ۴۲
۲-۹- مدیریت آسیب‌پذیری؛ ریسک- بحران (رویکرد غالب) ۴۸
۲-۱۰- نقش برنامه‌ریزی شهری در کاهش آسیب‌پذیری ناشی از زلزله ۵۰

عنوان صفحه

۲-۱۱- اهداف کلی در مناطق زلزله خیز ۵۱
۲-۱۲- توجه به اصل لزوم برنامه ریزی منطقه ای ۵۳
۲-۱۳- انتخاب مکات شهر وتوسعه های جدید در محل مناسب ۵۳
۲-۱۴- موقعیت جغرافیایی شهر ۵۳
۲-۱۵- ساختار شهر ۵۴
۲-۱۶- بافت شهر ۵۴
۲-۱۷- فرم شهر ۵۷
۲-۱۸- کاربری اراضی شهری ۵۷
۲-۱۹- تراکم‌های شهری ۶۰
۲-۱۹-۱- گروه اول ۶۱
۲-۱۹-۲- گروه دوم ۶۱
۲-۱۹-۳- گروه سوم ۶۱
۲-۱۹-۴- گروه چهارم ۶۲
۲-۲۰- شریان‌های حیاتی ۶۲
۲-۲۱- ایستگاه‌های آتش نشانی ۶۳
۲-۲۲- دسترسی به فضاهای باز عمومی ۶۴
۲-۲۳- دسترسی به شبکه معابر ۶۴
۲-۲۴- راهبرد‌های برنامه‌ریزی کاهش خطرات ناشی از زلزله ۶۵
۲-۲۵-۱- کاهش تراکم جمعیتی بافت‌های موجود ۶۵
۲-۲۶-۲- کاهش تراکم ساختمانی ۶۵
۲-۲۶-۳ منطقه بندی ۶۶
۲-۲۶-۴- پهنه‌بندی در خدمت کاربری زمین ۶۶
۲-۲۶-۵- ریز پهنه‌بندی جهت کاربری زمین ۶۷
۲-۲۶-۶- پروانه ساخت و پروانه استقرار کاربری ۶۹
۲-۲۷- ۸-تعیین مقررات فضای آزاد (باز) ۶۹
۲-۲۷-۹- مقررات ساختمانی ۷۰
۲-۲۷-۱۰- جمع آوری و یکی کردن قطعات زمین ۷۰
عنوان صفحه

۲-۲۸-۱- مدیریت بحران در ژاپن ۷۱
۲-۲۸–۱-۲- درس‌هایی از زلزله بزرگ هانشین ۷۲
۲-۲۸-۱-۳- اقدامات اجرایی جهت بازسازی ناشی از زلزله در ژاپن ۷۲
۲-۲۸-۱-۴- استراتژی بازسازی در ژاپن ۷۴
۲-۲۸-۲ – هند( تجربه گجرات هند) ۷۵
۲-۲۸-۲-۱- موارد مورد توجه در بازسازی ۷۵
۲-۲۸-۲-۲- استراتژی بازسازی ناشی از زلزله ۷۶
۲-۲۸-۲- ۳- نقش سازمان‌های غیر دولتی در بازسازی گجرات ۷۶
۲-۲۸-۲-۴- ساختارهای مهم در بازسازی‌های ناشی از زلزله ۷۷
۲-۲۸-۲-۵ – مسائل و نکات مورد توجه در بازسازی‌های جدید ۷۷
۲-۲۸-۲- ۶- تخصیص اعتبارات ۷۸
۲-۲۸-۲-۷- آموخته‌ها و نتایج زلزله گجرات ۷۸
۲-۲۸-۳- ترکیه ۷۸
۲-۲۸-۳-۱- باز سازی تأسیسات زیر بنایی ناشی از زلزله ۷۹
۲-۲۸-۳-۲- اقدامات انجام گرفته در روند بازسازی در ترکیه ۸۰
۲-۲۸-۳-۳- طراحی مقاومت در برابر زمین لرزه با تعمیر تأسیسات زیر بنایی ۸۰
۲-۲۹- ساختار اصلی طرح مدیریت بحران ۸۱
۲-۳۰- مدیریت بحران در ایران ۸۴
۲-۳۱- روش شناسی پژوهش ۹۰
۲-۳۱-۱- گردآوری داده ها ۹۱
۲-۳۱-۲- آزمون فرضیه ها ۹۲
۲-۳۲-۳- تجزیه وتحلیل اطلاعات ۹۳
۲-۳۳- جمع بندی و نتیجه گیری ۹۳

فصل سوم :‌معرفی محدوده مورد مطالعه
۳-۱-مقدمه ۹۶
۳-۲- معرفی موقعیت منطقه ۴ در کلانشهرتهران ۹۷
عنوان صفحه

۳-۳- بررسی روند توسعه تاریخی منطقه ۹۸
۳-۳-۱- دوره قاجاریه و قبل از آن ۹۸
۳-۳-۲- دوره پهلوی اول ۹۸
۳-۳-۳- دوره پهلوی دوم ۹۹
۳-۴- ویژگی های طبیعی وجغرافیایی منطقه ۱۰۰
۳-۴-۱- پارک‌ جنگلی لویزان ۱۰۰
۳-۴-۲- رودخانه جاجرود و دریاچه سد لتیان ۱۰۱
۳-۴-۳- ارتفاعات و رودخانه سرخه حصار ۱۰۱
۳-۴-۴- موقعیت منطقه در ارتباط با گسل های تهران ۱۰۱
۳-۴-۵- شیب و پایداری منطقه ۱۰۴
۳-۴-۶- منابع آب‌های زیرزمینی ۱۰۵
۳-۴-۷- بررسی نحوه دفع آب‌های سطحی ۱۰۶
۳-۵- بررسی وضعیت کالبدی- فضایی منطقه ۱۰۷
۳-۵-۱- کلیات نحوه استفاده از زمین ۱۰۷
۳-۵-۲- کاربری‌‌های مهم و شاخص در سطح منطقه ۱۰۷
۳-۵-۲-۱- کاربری مسکونی ۱۰۷
۳-۵-۲-۲- کاربری نظامی ۱۰۹
۳-۵-۲-۳- کاربری صنعتی ۱۰۹
۳-۵-۲-۴- پارک جنگلی، فضای سبز و باغات ۱۰۹
۳-۵-۲-۵- کاربری خدمات عمومی‌‌‌‌ 110
3-5-2-6- کاربری‌های با عملکرد فرامنطقه‌ای ۱۱۰
۳-۵-۳- بررسی وضع موجود کاربری اراضی به تفکیک ناحیه ۱۱۲
۳-۵-۳-۱- ناحیه ۱ ۱۱۲
۳-۵-۳-۲- ناحیه ۲ ۱۱۳
۳-۵-۳-۳- ناحیه ۳ ۱۱۴
۳-۵-۳-۴- ناحیه ۴ ۱۱۵
۳-۵-۳-۵- ناحیه ۵ ۱۱۶
عنوان صفحه

۳-۵-۳-۶- ناحیه ۶ ۱۱۷
۳-۵-۳-۷- ناحیه ۷ ۱۱۸
۳-۵-۳-۸- ناحیه ۸ ۱۱۹
۳-۵-۳-۹- ناحیه ۹ ۱۲۰
۳-۶- بررسی وضعیت جمعیتی و اجتماعی منطقه ۴ ۱۲۴
۳-۶-۱- جمعیت و خانوار ۱۲۴
۳-۶-۲- ترکیب سنی و جنسی جمعیت ۱۲۴
۳-۷- بررسی وضعیت اقتصادی منطقه …..۱۲۶
۳-۷-۱- بررسی ویژگی های اجتماعی- اقتصادی منطقه به تفکیک ناحیه ۱۲۸
۳-۶-۱-۱- ناحیه ۱ …۱۲۸
۳-۶-۱-۲- ناحیه ۲ . ۱۲۹
۳-۶-۱-۳- ناحیه ۳ ۱۳۰
۳-۶-۱-۴- ناحیه ۴ ۱۳۱
۳-۶-۱-۵- ناحیه۵ ۱۳۲
۳-۶-۱-۶- ناحیه ۶ ۱۳۳
۳-۶-۱-۷- ناحیه ۷ ۱۳۴
۳-۶-۱-۸- ناحیه۸ ۱۳۵
۳-۶-۱-۹- ناحیه۹ ۱۳۶
۳-۷-۱- وضعیت حمل و نقل و شبکه های ارتباطی ۱۳۷
۳-۷-۲- میزان تولید و جذب سفر در منطقه ۱۳۷
۳-۷-۳- ایستگاه های مترو واقع در منطقه ۴ ….. ۱۳۷
۳-۸- جمع بندی و نتیجهگیری ….۱۳۹

فصل چهارم :‌بررسی شاخصهای وضع موجود
۴-۱- مقدمه ۱۴۱
۴-۲- عوامل موثر بر آسیب پذیری شهری ۱۴۱
۴-۲-۱- عوامل محیطی ۱۴۴
عنوان صفحه

۴-۲-۱-۱- فاصله از گسل ۱۴۴
۴-۲-۱-۲- جنس خاک و استعداد روانگرایی ۱۴۵
۴-۲-۱-۳- پایداری شیبها ۱۴۶
۴-۳- عوامل کالبدی – فضایی ۱۴۷
۴-۳-۱- کاربری اراضی و همجواری آنها از نظر سازگاری ۱۴۸
۴-۳-۲- فرسودگی بافت ۱۴۹
۴-۳-۲-۱-عمر بناها ۱۵۰
۴-۳-۲-۲- دانه‌بندی و تعداد طبقات ۱۵۱
۴-۳-۲-۳- نوع مصالح ۱۵۲
۴-۳-۳- شبکه ارتباطی (وضعیت دسترسی‌ها) ۱۵۳
۴-۳-۴- اندازه قطعات ۱۵۷
۴-۳-۵- فاصله از فضاهای باز ۱۵۹
۴- ۴- عوامل اجتماعی و اقتصادی ۱۶۰
۴-۴-۱- تراکم ساختمانی ۱۶۱
۴-۴-۲- تراکم ناخالص جمعیت ۱۶۳
۴-۴-۳- تراکم خالص مسکونی ۱۶۵
۴-۴-۴- تراکم نفر در واحد مسکونی ۱۶۷
۴-۴-۵- تعداد اتاق در اختیار نفر ۱۶۸
۴-۵- عوامل مدیریتی ۱۶۸
۴-۵-۱- وجود اماکن اسکان موقت ۱۶۸
۴-۵-۲- نزدیکی به ایستگاه آتش نشانی ۱۷۰
۴-۵-۳- دسترسی به مراکز دولتی ۱۷۱
۴-۶- جمع بندی و نتیجه گیری ….۱۷۳

فصل پنجم : تجزیه و تحلیل
۵-۱-مقدمه …..۱۷۵
۵-۲- ایجاد ساختار سلسله مراتبی ۱۷۸
عنوان صفحه

۵-۲-۱- محاسبه ضریب اهمیت معیارها وزیر معیارها ۱۷۹
۵-۲-۲- عوامل محیطی ۱۸۰
۵-۲-۳- عوامل کالبدی- فضایی ۱۸۱
۵-۲-۴- عوامل اجتماعی – اقتصادی ۱۸۲
۵-۲-۵- عوامل مدیریتی ۱۸۴
۵-۲-۶- محاسبه ضرایب اهمیت گزینه ها ۱۸۵
۵-۲-۶-۱- گزینه خطر پذیری کم ۱۸۶
۵-۲-۶-۳- گزینه خطرپذیری متوسط ۱۸۷
۵-۲-۶-۴- گزینه خطر پذیری زیاد ۱۹۰
۵-۲-۶-۵- گزینه خطر پذیری بسیار زیاد ۱۹۱
۵-۲-۷- محاسبه امتیاز نهایی گزینه ها ۱۹۴
۵-۲-۸- بررسی سازگاری در قضاوت ها ۱۹۵
۵-۹- جمع بندی و نتیجه‌گیری ۱۹۶

فصل ششم : اثبات فرضیه، نتیجه‌گیری و پیشنهادات
۶-۱- مقدمه ۱۹۸
۶-۲- آزمون فرضیه‌ها ۱۹۹
۶-۳-۱- فرضیه اول ۱۹۹
۶-۳-۲- فرضیه دوم ۲۰۲
۶-۳-۳- فرضیه سوم ۲۰۹
۶-۴- نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات ۲۱۵
پیوست ها ۲۲۱
منابع و مأخذ ۲۳۵

فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه

جدول شماره ۲-۱- اثرات محیطی سوانح ۳۰
جدول شماره ۲-۲- اثرات اجتماعی سوانح ۳۱
جدول شماره ۲-۳- اثرات اقتصادی سوانح ۳۲
جدول شماره ۲-۴- اثرات سوانح بر تسهیلات و زیر ساخت های یک جامعه ۳۳
جدول شماره ۲-۷- چارچوب دیدگاه زیستی- فیزیکی ۴۴
جدول شماره ۲-۸- چارچوب دیدگاه ساخت اجتماعی ۴۶
جدول شماره ۲-۹- چارچوب دیدگاه ترکیبی ۴۷
جدول شماره ۲-۱۰- تغییر نگرش های مدیریت بحران ۵۰
جدول شماره ۲-۱۲- ارزیابی الگوهای مختلف قطعه بندی هنگام و بعد زلزله ۵۵
جدول شماره ۲-۱۳- رابطه نسبت سطوح ساخته شده به کل قطعه و درجه آسیب پذیری ۵۶
جدول شماره ۲-۱۴- رابطه اندازه قطعه ها و درجه آسیب پذیری ۵۶
جدول شماره ۲-۱۵- رابطه درجه آسیب پذیری و انواع بافتهای شهری ۵۶
جدول شماره ۲-۱۷- بررسی تجارب کشورهای توسعه یافته در کاهش اثرات زمین لرزه و مقابله با آن ۸۲
جدول شماره ۲-۱۸- بررسی تجارب ایران و سایر کشورهای در حال توسعه در کاهش اثرات زمین
لرزه ۸۳
جدول شماره ۳-۱- جمعیت، وسعت و خانوار منطقه ۴ در مقایسه با کلانشهر تهران ۹۷
جدول شماره ۳-۲- گسل های عمده و فعال در گستره تهران بزرگ. ۱۰۲
جدول شماره ۳-۳- شاخص های مسکن در منطقه ۴ تهران ۱۰۸
جدول شماره ۳-۴- کاربری های اراضی منطقه ۴ در وضع موجود ۱۱۱
جدول شماره ۳-۵- پراکنش کاربری اراضی شهری در منطقه به تفکیک ناحیه ۱۲۱
جدول شماره ۳-۶- روند رشد جمعیت منطقه ۴ در مقایسه با شهر تهران ۱۲۴
جدول شماره ۳-۷- ترکیب سنی و جنسی جمعیت در منطقه ۴ تهران ۱۲۵
جدول شماره ۳-۸- شاخص های اقتصادی جمعیت ساکن در منطقه ۱۲۷
جدول شماره ۳-۹- تعداد جمعیت غیر فعال ساکن در منطقه ۱۲۷
جدول شماره ۳-۱۰- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۱ ۱۲۹
جدول شماره ۳-۱۱- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۲ ۱۳۰
عنوان صفحه

جدول شماره ۳-۱۲- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۳ ۱۳۱
جدول شماره ۳-۱۳- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۴ ۱۳۲
جدول شماره ۳-۱۴- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۵ ۱۳۳
جدول شماره ۳-۱۵- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۶ ۱۳۴
جدول شماره ۳-۱۶- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۷ ۱۳۵
جدول شماره ۳-۱۷- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۸ ۱۳۶
جدول شماره ۳-۱۸- مشخصات اجتماعی- اقتصادی ناحیه ۹ ۱۳۷
جدول شماره ۳-۱۹- وضعیت حمل و نقل و ترافیک در منطقه ۴ تهران ۱۳۸
جدول شماره ۴-۱- عوامل موثر بر آسیب پذیری شهری در برابر زلزله ۱۴۲
جدول شماره ۴-۲- گسل های موجود و حرائم آنها در منطقه ۴ ۱۴۵
جدول شماره ۴-۳- نوع و جنس خاک در محدوده منطقه ۴ ۱۴۶
جدول شماره ۴-۴- شیب منطقه بر حسب مساحت و درصد ۱۴۷
جدول شماره ۴-۵- مساحت کاربری اراضی منطقه بر حسب نوع سازگاری ۱۴۹
جدول شماره ۴-۶- تعداد واحد های مسکونی برحسب عمر بنا ۱۵۰
جدول شماره ۴-۷- تعداد واحد های مسکونی برحسب تعداد طبقات ۱۵۱
جدول شماره ۴-۸- تعداد واحد های مسکونی برحسب کیفیت بنا ۱۵۲
جدول شماره ۴-۹- مشخصات معابر مورد نیاز در شهرهای زلزله خیز ۱۵۴
جدول شماره ۴-۱۰- مشخصات معابر منطقه بر حسب طول و عرض ۱۵۶
جدول شماره ۴-۱۱- مشکلات موجود از نظر دسترسی برای اطفای حریق ۱۵۷
جدول شماره ۴-۱۲- اندازه قطعات مسکونی در منطقه ۱۵۸
جدول شماره ۴-۱۳- تراکم ساختمانی در منطقه ۱۶۲
جدول شماره ۴-۱۴- تراکم ناخالص جمعیت در منطقه ۱۶۴
جدول شماره ۴-۱۵- تراکم خالص مسکونی در منطقه ۱۶۶
جدول شماره ۴-۱۸- فهرست فضاهای تخلیه امن منطقه ای موجود در منطقه ۱۶۹
جدول شماره ۴-۱۹- فهرست اماکن و فضاهای تخلیه امن پیش بینی شده در منطقه ۱۶۹
جدول شماره ۵-۱- فرایند ساختار سلسله مراتبی ۱۷۸
جدول شماره ۵-۲- ماتریس مقایسه دودویی معیارها ۱۷۹
جدول شماره ۵-۳- ماتریس مقایسه دودویی زیر معیارهای محیطی ۱۸۱
جدول شماره ۵-۴- ماتریس مقایسه دودویی زیر معیارهای کالبدی- فضایی ۱۸۲
جدول شماره ۵-۵- ماتریس مقایسه دودویی زیر معیارهای اجتماعی- اقتصادی ۱۸۳
جدول شماره ۵-۶- ماتریس مقایسه دودویی زیر معیارهای مدیریتی ۱۸۵
جدول شماره ۵-۷- امتیاز نهایی گزینه با خطر پذیری کم ۱۸۶
جدول شماره ۵-۸- امتیاز نهایی زیرمعیارها در ارتباط با خطر پذیری کم ۱۸۶
جدول شماره ۵-۹- امتیاز نهایی زیرمعیارها در ارتباط با خطرپذیری متوسط ۱۸۸
جدول شماره ۵-۱۰- امتیاز زیر معیارها در ارتباط با خطرپذیری زیاد ۱۹۰
جدول شماره ۵-۱۰- امتیاز زیرمعیارها در ارتباط با خطر پذیری بسیار زیاد ۱۹۲
جدول شماره ۵-۱۱- جمعیت و مساحت نواحی آسیب پذیر به دست آمده از روش AHP 194
جدول ۶-۱- میزان خطر پذیری نواحی منطقه بر حسب وزن، جمعیت و مساحت ۱۹۹
جدول ۶-۳- میزان خطر پذیری نواحی منطقه بر حسب وزن، جمعیت و مساحت ۲۰۳
جدول ۶-۴ رابطه همبستگی بین متغیرهای تراکم های جمعیتی وساختمانی با سایر متغیرها ۲۰۵
جدول ۶-۵- میزان خطرپذیری نواحی به ازای گزینه های مختلف ۲۰۹
جدول ۶-۶- رابطه همبستگی بین متغیرهای فرضیه سوم ۲۰۹

 

فهرست شکل‌ها

عنوان صفحه

شکل شماره ۱-۲- موقعیت جغرافیایی منطقه ۴ تهران ۲۰
شکل شماره ۲-۳- ساختار مدیریت بحران کشور ۸۵
شکل شماره ۲-۴- فرایند انجام پژوهش ۹۵
شکل شماره ۳-۱- موقعیت منطقه ۴ در کلانشهر تهران ۹۷
شکل شماره ۳-۲- موقعیت گسل های اطراف تهران ۱۰۴
شکل شماره ۳-۳- طبقه بندی شیب در منطقه ۴ تهران ۱۰۵
شکل شماره ۳-۴- موقعیت مسیل های موجود در منطقه ۴ تهران ۱۰۶
شکل شماره ۳-۵- کاربری اراضی منطقه در وضع موجود ۱۱۰
شکل شماره ۳-۶- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۱ ۱۱۲
شکل شماره ۳-۷- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۲ ۱۱۳
شکل شماره ۳-۸- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۳ ۱۱۴
شکل شماره ۳-۹- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۴٫ ۱۱۵
شکل شماره ۳-۱۰- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۵ ۱۱۶
شکل شماره ۳-۱۱- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحیه ۶ ۱۱۷
شکل شماره ۳-۱۲- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحبه ۷ ۱۱۸
شکل شماره ۳-۱۳- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحبه ۸ ۱۱۹
شکل شماره ۳-۱۴- پراکنش کاربری اراضی شهری ناحبه ۹ ۱۲۰
شکل شماره ۳-۱۵- موقعیت شبکه های ارتباطی منطقه ۴ ۱۳۹
شکل شماره ۴-۱- پراکنش سازگاری کاربری ها در منطقه ۴ تهران ۱۴۹
شکل ۴-۲- وضعیت فرسودگی بافت در منطقه ۱۵۳
شکل ۴-۳- وضعیت شبکه های ارتباطی در منطقه ۱۵۷
شکل ۴-۴- اندازه قطعات در منطقه ۱۵۹
شکل ۴-۵- فاصله از فضاهای باز در منطقه ۱۶۰
شکل ۴-۶- وضعبت تراکم ساختمانی در منطقه ۱۶۲
شکل ۴-۷- وضعبت تراکم جمعیتی در منطقه ۱۶۴
عنوان صفحه

شکل ۴-۸- تراکم خالص مسکونی در منطقه ۱۶۶
شکل ۴-۱۱- موقعیت مراکز آتش نشانی و شعاع عملکردی آنها ۱۷۱
شکل ۵-۲- محدوده نواحی با خظر پذیری کم ۱۸۷
شکل ۵-۳- محدوده نواحی با خظر پذیری متوسط ۱۸۹
شکل ۵-۴- محدوده نواحی با خظر پذیری زیاد ۱۹۱
شکل ۵-۵- محدوده نواحی با خظر پذیری بسیار زیاد ۱۹۳
شکل ۵-۷- پهنه بندی کلی آسیب پذیری منطقه ۱۹۵
شکل ۶-۱- رگرسیون خطی دو جانبه بین متغیرهای همجواری وآسیب پذیری کلی ۲۰۱
شکل ۶-۲- رگرسیون خطی دو جانبه بین متغیرهای همجواری و وسعت آسیب پذیری ۲۰۱
شکل ۶-۳- رگرسیون خطی دو جانبه بین متغیرهای همجواری و جمعیت آسیب پذیری ۲۰۲
شکل ۶-۴- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم ساختمانی و آسیب پذیری کل ۲۰۶
شکل ۶-۵- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم ساختمانی و آسیب پذیری جمعیتی ۲۰۶
شکل ۶-۶- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم ساختمانی و وسعت آسیب پذیری ۲۰۷
شکل ۶-۷- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم ساختمانی و تراکم جمعیتی ۲۰۷
شکل ۶-۸- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم جمعیتی و وسعت آسیب پذیری ۲۰۸
شکل ۶-۹- رگرسیون خطی دو جانبه بین تراکم جمعیتی و آسیب پذیری جمعیتی ۲۰۸
شکل ۶-۱۰- رگرسیون خطی دو جانبه بین نوع مصالح و آسیب پذیری کلی ۲۱۱
شکل ۶-۱۰- رگرسیون خطی دو جانبه بین نوع مصالح و وسعت آسیب پذیری ۲۱۱
شکل ۶-۱۱- رگرسیون خطی دو جانبه بین نوع مصالح و آسیب پذیری جمعیتی ۲۱۲
شکل ۶-۱۲- رگرسیون خطی دو جانبه بین نوع مصالح و عمربنا ۲۱۲
شکل ۶-۱۳- رگرسیون خطی دو جانبه بین عمر بنا و آسیب پذیری جمعیتی ۲۱۴
شکل ۶-۱۴- رگرسیون خطی دو جانبه بین عمر بنا و وسعت آسیب پذیری ۲۱۴
شکل ۶-۱۵- رگرسیون خطی دو جانبه بین عمر بنا و آسیب پذیری کلی ۲۱۵

 

 

فصل اول
کلیات طرح تحقیق

 

۱-۱- مقدمه
از زمان شروع نگارش پایان نامه حاضر، چندین زلزله هولناک از جمله در کشور هائیتی که حدود ۳۰۰۰۰ نفر کشته و مجروح به جای گذاشت و علاوه بر آن منجر به پیامدهای اجتماعی، اقتصادی زیادی مانند به غارت رفتن اموال مردم، بی سرپرست شدن کودکان، تخریب ساختمان ها و وارد آمدن خسارات مالی و تلفات جانی شد، اتفاق افتاده است. در سایر کشورها از جمله کشور ایران نیز زلزله های خفیف ولی با شمار زیادی در شهرهای کرمان، زرند و … روی داده است. همه اینها در حالی است که ما هنوز فاجعه مصیبت بار زلزله بم در اذهان وجود دارد، ولی با این وجود علی رغم بحث ها و هشدارهای زیاد از طرف مسئولان، کارشناسان و متخصصین، اقدامات بنیادی یا کاربردی زیادی در کشور هنوز صورت نگرفته است. به جز برخی اقدامات دولت و شهرداری ها در شهرهای کشور نظیر اقدامات اعتباری برای نوسازی و بهسازی بافت های فرسوده، تاکید بر مقاوم سازی ساختمان‌های نوساز و … که در حد کافی نبوده است. این در حالی است که امروزه نگرش به مخاطرات طبیعی و مدیریت بحران از جمله زلزله، سیل و سایر مخاطرات که همه روزه بر تعداد آنها افزوده می شود، از دیدی یک جانبه و صرف تأکید بر مقاوم سازی ساختمان ها و ایجاد پایگاه های امداد و نجات چند منظوره به نگرشی همه جانبه و کلی نگر تغییر یافته است. بنابراین راهبردهایی متناسب با این رویکرد سیستمی و همه جانبه نیز ضروری خواهد بود. در پژوهش حاضر سعی شده با گردآوری دیدگاه ها و رویکردهای حاکم بر موضوع مخاطرات طبیعی چه در کشور های توسعه یافته و چه در کشورهای در حال توسعه، رویکرد غالب و جدیدی را که در کشورهای پیشرفته عملیاتی شده و جا افتاده است، معرفی کرده و با استفاده از روش ها و تکنیک های جدید برنامه ریزی شهری به ارائه راهبردهای لازم در خصوص نحوه برخورد با مخاطرات طبیعی نظیر زلزله بپردازد که البته این موضوع با در نظر گرفتن شرایط و امکانات موجود در کشورهای نظیر کشور ما امکان پذیر خواهد بود.
در این فصل ابتدا به بیان مسأله زلزله و اهمیت توجه به آن در کشور زلزله خیزی همچون ایران پرداخته شده و سپس به تحقیقات و مطالعات بنیادین و کاربردی انجام شده در ایران و سایر نقاط جهان اشاره شده است. در ادامه، تلاش می‌شود ضمن بیان اهداف، فرضیات و سؤالات اصلی تحقیق، اهمیت و ارزش مسأله، روش‌های گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات، محدودیت‌ها و کاربردهای تحقیق مورد بررسی قرار گیرد.
۱-۲- بیان مسأله
زلزله به عنوان یک پدیدۀ طبیعی به خودی خود، نتایج نامطلوبی در پی ندارد. آنچه از این پدیده یک فاجعه می‌سازد، عدم پیشگیری از تأثیر آن و عدم آمادگی جهت مقابله با عواقب آن است. خطرات زلزله در ۴ مقوله و گروه دسته بندی شده‌اند:
– تکان خوردن و لرزش زمین
– شکستگی و جابجاشدگی زمین
– تسونامی
– خطرات ثانوی (از جمله بهمن‌ها، روانه‌های گلی و ریزشها، نشست متفاوت زمین و گدازش خاک، سیلاب‌های ناشی از شکستن سدها و حصارها و آتش سوزیها)
هر شهر یا ناحیه توسعه یافته شهری، ممکن است توسط این خطرات تهدید شوند، تلفات ناشی از زلزله‌های اخیر در نواحی شهری زیاد بوده است. زلزله ۱۹۷۶ تانگ شان در چین ۲۵۰ هزار نفر را به کشتن داد؛ زلزله ۱۹۹۰ در رودبار ایران ۴۰ هزار نفر را کشت؛ زلزله ۱۹۹۱ در اسپیتاک ارمنستان ۲۵ هزار نفر را کشت و یا در بم در ۱۳۸۲ زلزله نزدیک به ۳۵ هزار نفر را کشت. رشد سریع شهرهای جهان چنین بحران‌هایی را دردناک‌تر و فراوان‌تر می‌سازد. این امر به طور واضح مشخص شده است که نتایج و پیامدهای خطرات طبیعی به ویژه زلزله در نواحی شهری در حال افزایش هستند (قدیری، ۱۳۸۱: ۲). برنامه‌ریزان در برنامه‌ریزی توسعه روی آسیب‌پذیری شهرها تأکید بسیاری دارند. زیرا در شهرها به دلیل بالا بودن تمرکز جمعیت، فعالیت‌ها، سرمایه‌ها و مکان گزینی بسیاری از تأسیسات زیربنایی و رو بنایی با رخداد یکی از بلایای طبیعی به خصوص زلزله تلفات جانی و مالی بیشتری را نشان خواهد داد.
مهار نمودن طبیعت و غلبه بر نیروهای آسیب‌رسان از ابتدای خلقت جوهره اصلی تلاش و مبارزه بشر را برای بقا و ادامه حیات تشکیل می‌داده است، انسان همواره در حال مقابله و ستیز مستمر با مخاطرات طبیعی با هدف کاهش خسارات و آسیب‌های ناشی از آن بوده است. این در حالی است که بر خلاف نیروهای طبیعی آسیب‌رسان با اثر مستمر و در عین حال قابل پیش‌بینی، مقابله انسان با نیروهای طبیعی و سوانح غیرمستمر و غیرقابل پیش‌بینی مانند زلزله تنها معطوف به بعد از وقوع آنها می‌گردیده، زمانی که از هستی او چیز زیادی برای نجات دادن باقی نمی‌مانده است.
تجربه وقوع زلزله در ایران و دیگر کشورها مؤید این حقیقت است که این سانحه طبیعی علاوه بر تخریب وسیع ابنیه و ابعاد گسترده تلفات جانی در هنگام و بعد از وقوع زلزله با نارسایی‌های جدی جامعه و شهر در امر نجات مصدومین و حادثه‌دیدگان، امداد رسانی به افراد نجات یافته یا مجروح با توجه شرایط اقلیمی‌‌‌و جغرافیایی محیط و ویژگی‌های کالبدی شهر، از هم گسیختگی ساختار سیاسی، اداری، امنیتی، اجتماعی، فرهنگی، روانی و اقتصادی معیشتی جمعیت در پی اتلاف جانی، تخریب و آسیب دیدگی ابنیه و تأسیسات زیر ساختی مرتبط با آنها و به دنبال آن گسترش ناهنجاری‌های محیطی- اجتماعی از قبیل آتش سوزی، نا امنی، بیماری و مشکلات اقتصادی، سازمان نیافتگی امر اسکان موقت بازماندگان، خدمات رسانی مناسب به آنها، ایجاد شرایط مطلوب زیست و معیشت در طی دوران مزبور، ابهامات و مشکلات جدی در امر بازسازی شهر و مانند مکان‌یابی و آماده سازی بستر شهر، سیاستهای مالی، اداری و نظارتی بازسازی بناها با توجه به لزوم مقاوم سازی آنها و تناسب با الگوهای زیست و معیشت آحاد جامعه در دوران مزبور همراه است. تجارب مزبور همچنین مؤید آن است که بازسازی‌های عجولانه و بدون مطالعات جامع در عرصه‌های لرزه زمین ساختی، اجتماعی، اقتصادی معیشتی، فرهنگی و احیاناً با احداث مجدد شهر در مناطق پر خطر و ساخت بناهای به ظاهر مقاوم و در حقیقت بدون توجه به ویژگی‌های فرهنگی، زیست معیشتی جامعه که توسعه ناموزون و آسیب‌پذیر آنها را به وسیله مردم در جهت تطابق با نیازهای واقعی‌شان در پی خواهد داشت و در نهایت به مهیا شدن شرایط وقوع فاجعه‌ای دیگر در زلزله‌های آتی منجر خواهد شد.
ایران نیز یکی از زلزله‌خیزترین کشورهای دنیا محسوب می‌شود و شهرهای آن در رابطه با این پدیده طبیعی آسیب‌های فراوان دیده‌اند. ایران به سبب موقعیت جغرافیایی خود همواره در معرض انواع سوانح طبیعی می‌باشد که هر از گاهی بخشهای مختلفی از آن را تحت تأثیر قرار داده و اثرات زیان‌باری به جای می‌گذارد. واقع شدن ایران بر روی کمربند زلزله خیز آلپ- هیمالیا موجب شده است که رخداد زمین لرزه به عنوان یکی از بلایایی که بیشترین آسیب را در کشور بوجود می‌آورد مطرح گردد. چنین رخدادی همواره سبب تغییرات زیاد محیطی شده و خسارت‌های فراوانی بر جای می‌گذارد (ویسه، ۱۳۷۷: ۲۵).
خطر زمین لرزه در شهر تهران به واسطه موقعیت جغرافیایی و زمین ساختی، وجود گسل‌های متعدد در اطراف آن، وقوع زلزله‌های مخرب تاریخی متعدد در محدودۀ آن و سایر شواهد تکتونیکی و زمین شناختی، بسیار بالا ارزیابی می‌شود. نگاهی به تاریخچه زمین لرزه‌های ایران نشان می‌دهد که تهران با نام قدیمی‌‌‌ری چندین بار در زمین لرزه‌های بزرگ تاریخی ویران شده است. علیرغم فعال بودن پهنه تهران و ثبت زمین لرزه‌های متعدد بزرگ و کوچک در این پهنه، در قرن حاضر زمین لرزه‌های مخربی در این گستره رخ نداده است و این نبود لرزه‌ای را باید نشانه‌ای از تجمع انرژی در زمین دانست که احتمال وقوع زمین لرزه‌ای ویرانگر را افزایش می‌دهد (حسینی، جعفری، ۱۳۸۵: ۱۱).
منطقه ۴ تهران طی سه دهه اخیر با میانگین رشد جمعیت سالانه‌ای بیش از کل تهران رو به رو بوده و جزء مناطق جمعیت‌پذیر محسوب می‌شود. این منطقه از نظر بافت اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی، ساکنان آن از تنوع قابل توجهی برخوردار است. از یک سو در این منطقه نواحی و محله‌هایی چون خاک سفید و شمیران نو دیده می‌شوند که محل سکونت تهیدست‌ترین و کم درآمدترین اقشار اجتماعی شهر تهران به شمار می‌روند. در این محله‌ها تراکم واحدهای مسکونی، بافت ریز و در هم تنیده فضاهای مسکونی، کم سوادی و بی‌سوادی، بعد خانوار بزرگتر از منطقه و شهر و تراکم نفر در هر واحد مسکونی دیده می‌شود. از سوی دیگر محله‌ها و ناحیه‌هایی چون پاسداران و تهرانپارس هم در کنار محله‌های پیش دیده می‌شود که ساکنان آن بر عکس شاخص‌های قبلی یعنی فضای مطلوب شهری، خانه‌های درشت بافت، گذرهای بسامان، درآمد سرانه بالا و … بهره‌مندند.
از آنجایی که تغییر در بعضی از عوامل مؤثر در آسیب‌پذیری منطقه از جمله نزدیکی به گسل‌های فعال (گسل شمال) ممکن نمی‌باشد. بنابراین، پس از تعیین مناطق آسیب‌پذیر می‌توان با تهیه طرح‌های کاهش آسیب‌پذیری و سرمایه‌گذاری در این زمینه در ابعاد کوتاه مدت و بلندمدت آسیب‌پذیری منطقه را به نحو مطلوبی کاهش داد.
برنامه‌ریزی شهری باید کاربری‌ها را به صورتی جانمایی و طراحی نماید که این کاربری‌ها:
– به صورت سکونت‌گاه‌های ایمن در برابر زلزله عمل نمایند
– شرایط لازم را برای اجرای هر چه بهتر طرح مدیریت بحران تسهیل نمایند.
بررسی میزان آسیب‌ها و صدمات به طور مستقیم و غیر مستقیم به وضعیت نامطلوب برنامه‌ریزی و طراحی شهری مربوط می‌شود (پورمحمدی، ۱۳۸۲: ۵۴). وضعیت بد استقرار عناصر کالبدی و کاربری‌های نامناسب شهری، شبکه ارتباطی ناکارآمد شهر، بافت شهری فشرده و فرسوده، تراکم شهری بالا، وضعیت بد استقرار تأسیسات زیربنایی شهر و کمبود و توزیع نامناسب فضاهای باز شهری نقش اساسی در میزان آسیبهای وارده به شهر دارد (مشکینی، نوری، ۱۳۶۸: ۲).
۱-۳- اهمیت و ارزش پژوهش
برنامه ریزی شهری نارسای جهان سومی، برنامه ریزی ناقص مقابله با مشکلات است و نه برنامه ریزی برای پیشگیری از بروز معضلات شهری ومسؤلان عمدتاً پس از بحران افسوس گذشته را می‌‌‌خورند که چرا قبل از بروز این حادثه فکری نکرده اند.اما پیشرفت های علمی‌‌‌روز جهان ، دینای صنعتی را آماده مقابله با بحران های شهری قبل از وقوع بالایای طبیعی نموده است. شهرهای جهان توسعه یافته ضمن مقاوم سازی سازه ای، قدم های همه جانبه ای را برای مقابله با بحران برداشته اند، اما ما هنوزدر ابتدای راهمی. در حال حاضرمدیریت شهری و برنامه ریزی به عنوان یک سیاست و چه به عنوان یک عامل محیطی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و راهکاری مناسب جهت حل مشکلات و پاسخگویی به چالش های جامعه شهری بشمار می‌‌‌آید. بدیهی است معضلات شهرهای امروز تنها در مسایل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی خلاصه نشده، بلکه عوامل طبیعی که سازنده بستر شهرها می‌‌‌باشند نیزدر این روند تاثیر بسزایی دارد( زنگی آبادی، تبریزی،۱۳۸۵: ۱۳۰).
این موضوع درکشور ما به دلیل وجود ویژگی های فراوان و متفاوت خاصی برخوردار است. بسیاری از شهرهای کشور به دلیل ارتباط نزدیک با عوامل طبیعی مانند: دریاها، رودخانه، ناهمواری ها،گسل ها و…،وآسیب فراوانی دیده و یا همواره در معرض آسیب می‌‌‌باشند. بنابراین به سادگی می‌‌‌توان دریافت که بررسی توانایی شهر در مقابله با بلایای طبیعی و برنامه ریزی مناسب جهت پیشگیری یاکاهش آثار مخرب آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است( زنگی آبادی، تبریزی،۱۳۸۵: ۱۳۰).
پیشینه تاریخی و وجود گسل‌های فعال، حاکی از لرزه خیزی منطقه تهران است و مطالعات انجام شده روی توان لرزه‌زایی گسل‌های منطقه و کیفیت نازل ساخت و ساز، نشان از عملکرد ضعیف سازه‌های این شهر در مقابل رویداد زلزله دارد. شهری که بدون هر گونه پیش‌بینی برای ایمنی ساختمان‌ها و سکنه آن گسترش یافته است. گسل‌های فعال منطقه و زلزله‌های تاریخی روی داده، نشانگر آن است که از وقوع آخرین زلزله شدید در سال ۱۲۰۹ هجری خورشیدی حدود ۱۷۳ سال می‌گذرد، در حالی که دوره بازگشت زلزله در منطقه حدود ۱۵۰ سال است. بنابراین احتمال وقوع زلزله شدید در گستره تهران بزرگ، دور از انتظار نیست.
متخصصین زلزله شناسی با انجام مطالعات برآورد خطر زلزله با روش‌های مختلف تعیینی یا احتمالاتی وقوع زمین لرزه‌ای مخرب در کلانشهر تهران را در آینده‌ای نه چندان دور محتمل می‌دانند. اما با وجود بالا بودن خطر زلزله و هشدار متخصصان در این رابطه، اقدامات اساسی به منظور کاهش تلفات و خسارات ناشی از این رویداد محتمل در این شهر انجام نشده است. رشد ناهماهنگ و غیر اصولی شهر تهران به خصوص در چند دهه اخیر، ساخت و ساز در حریم گسل‌ها و مناطق مستعد ناپایداری‌های زمین شناختی، طراحی و اجرای ساختمان‌ها و تأسیسات حیاتی نامتناسب با شدت لرزه خیزی در تهران و بسیاری موارد دیگر همگی نشان می‌دهند که در صورت وقوع زلزله شدید در تهران، تلفات و صدمات جبران ناپذیری به این شهر و در نگاهی جامع‌نگر به کل کشور وارد خواهد گردید. این امر ضرورت مطالعات بیشتر را در این زمینه آشکار می‌سازد(حسینی، جعفری، ۱۳۸۵: ۲۵) و این موضوع زمانی اهمیت بیشتری می‌یابد که بدانیم در صورت بروز خطر، کلانشهر تهران به دلیل ویژگی‌‌های منحصر به فرد خود مانند تراکم شدید ساختمانی، کمبود فضا‌های باز، عدم رعایت استاندارد‌های لازم در اکثر سازه‌‌های مناطق مختلف، جمعیت زیاد، عدم رعایت سرانه‌‌ها با مشکلات عدیده و متفاوتی نسبت به سایر شهر‌ها مواجه است (زنگی‌آبادی، تبریزی، ۱۳۸۵: ۱۳۶).
منطقه ۴ تهران در موقعیت منتهی الیه شمال و شمال شرقی تهران قرار گرفته و بزرگترین و پرجمعیت ترین منطقه کلانشهر تهران محسوب می شود. از دلایل انتخاب این منطقه به عنوان مطالعه موردی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• منطقه ۴ تهران در منتهی الیه شمال شرقی تهران و در نزدیکی گسلهای شمال تهران استقرار یافته است.
• این منطقه از رشد جمعیت سالانه‌ای بیش از کل تهران رو به رو بوده و جزء مناطق جمعیت‌پذیر محسوب می‌شود.
• این منطقه از نظر بافت اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی ساکنان آن از تنوع قابل توجهی برخوردار است.
• سرعت ساخت و ساز در این منطقه، از سایر مناطق بیشتر است.
۱-۴- پیشینه پژوهش
با توجه به اهمیت موضوع، در زمینه تحلیل آسیب‌پذیری فضاهای شهری در برابر زلزله تحقیقات زیادی در داخل و خارج از کشور صورت گرفته که ابتدا به تحقیقات صورت گرفته در کشورهای خارجی اشاره می‌شود و سپس به تحقیقات انجام شده در کشور در قالب مقالات و پایان نامه‌های تحصیلی پرداخته می‌شود.
• مرکز مطالعات زلزله و زیست محیطی تهران بزرگ و گروه مطالعاتی ژاپنی (متشکل از مشاوران بین‌المللی پاسیفیک و شرکت اُیو) تحت قرار داد آژانس همکاری های بین‌المللی ژاپن (جایکا) در تهران اقدام به مطالعاتی تحت عنوان ” پروژه ریز پهنه‌بندی لرزه‌ای تهران بزرگ در فاصله زمانی ۱۳۷۸ تا ۱۳۷۹ ” کردند. این پروژه یکی از مهمترین پروژهای مبنایی است که در ارتباط با خطر لرزه خیزی کلانشهر تهران صورت گرفته و با توجه نوع مطالعات و پایگاههای داده ای متنوع آن، در طول این سالها منبع و مأخذ بسیاری از مطالعات بعدی بوده است. درگزارش نهایی این پروژه، شرایط اجتماعی و فیزیکی گستره مورد مطالعه توصیف گردیده و تحلیل خسارت ناشی از زلزله بر اساس توان بالقوه زلزله‌های بزرگ نیز انجام شده و توصیه‌های لازم برای پیشگیری و مدیریت بحران ناشی از زلزله نیز ارائه گردیده است. گروه مطالعاتی، سامانه داده‌های جغرافیایی (GIS) جامعی را به عنوان پشتیبان تحلیل داده‌ها و ارائه نتایج آنها تشکیل داده به طوری که علاقمندان به تحلیل‌های شهری، ساختار تفصیلی مدیریت بحران، مطالعات و برنامه ریزی تهران بزرگ بتوانند به آسانی این داده‌ها را مورد بهره‌برداری قراردهند. مطالعه ریز پهنه‌بندی لرزه‌ای گستره تهران بزرگ با موفقیت به اهداف خود مبنی بر برآورد مستدل خسارتی که ممکن است در اثر رویداد زلزله سناریو پیش‌آید، دست یافت. بیشترین خسارت، که براساس مدل گسل ری برآورد شده است در حقیقت به لحاظ ماهیت و بزرگا، شدیدترین در نوع خود خواهد بود که منجر به تخریب حدود ۵۰۰,۰۰۰ ساختمان یا ۵۵ درصد کل ساختمان ها و تلفات تقریباًًًٌٌٌٌٌَُُ ۴۰۰,۰۰۰ نفر خواهد شد. اگر خسارت، عملاً در مقیاس یاد شده روی دهد، ضرر و زیان احتمالی اقتصادی، به طور مستقیم یا غیر مستقیم، هزینه‌ای تقریباً معادل با کل تولید ناخالص ملی را در بر خواهد داشت. برپایه این مطالعات، میزان تلفات جانی و خسارات مالی ناشی از رویداد زلزله‌ای با بزرگای نسبتاً بالا در تهران، بسیار فراتر از آنچه در شهرهای مشابه در کشورهای پیشرفته و در عین حال لرزه‌خیز مانند ژاپن و کشورهای اروپایی مشاهده می‌‌گردد، خواهد بود. تبعات منفی ناشی از رویداد یک زلزله بزرگ به ویژه در مناطق شهری به قدری است که می‌تواند زمینه ساز تغییر و تحولات عمیق اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گردد. پروژه ریز پهنه‌بندی لرزه‌ای تهران بزرگ تصویر روشنی از رویداد احتمالی زلزله و عواقب ناشی از آن در این شهر به‌دست داده است. در این پروژه پایگاه داده‌های شهری در سامانه اطلاعات جغرافیایی در مقیاس قابل قبول تهیه شده به‌طوری که این پایگاه می‌تواند مبنای گام های بعدی از جمله تهیه طرحهای توسعه‌ای، تقویت و بهسازی ساختمان های ضعیف و فرسوده، طرح مدیریت بحران ناشی از رویداد سوانح طبیعی در شهر تهران و اقدامات دیگر قرار گیرد( مرکز مطالعات زلزله و زیست محیطی تهران بزرگ و آژانس همکاری های بین المللی ژاپن ( جایکا)، ۱۳۷۹: ۵).
• محققین ژاپنی در سال ۱۹۷۶، در پژوهشی تحت عنوان ” برنامه‌ریزی مقابله با زلزله مطالعه موردی شهر توکیو” زلزله‌هایی را که از سال ۱۶۰۰ به بعد شهر توکیوی ژاپن را با شدت بیش از ۵ درجه در مقیاس ریشتر به وحشت انداخت، بررسی کردند، این تحقیق نشان داد که در این مدت مجموعاً ۳۷۰ زلزله یعنی حدود ۱۰۰ زلزله در هر قرن با بزرگی بیش از ۵ ریشتر در شهر توکیو روی داده است. در این تحقیق ظرفیت آسیب‌پذیری نواحی ۲۳ گانه شهر برحسب ویژگی‌های منطقه‌ای مورد بررسی قرار گرفته به نحوی که ابتدا این نواحی به ۲۳۰۰ سلول ۵۰۰ متر مربعی تقسیم شده و سپس هر کدام از سلولها بر حسب میزان آسیب‌پذیری از صفر تا ۵ دسته بندی گردیده‌اند.
• پرفسور بالامیر، عضو هیأت علمی‌‌‌دانشگاه در پژوهشی تحت عنوان “طراحی و توسعه شهری ایمن در برابر زلزله” تدوین یک برنامه جامعی را برای تحلیل و ریسک زلزله برای بازسازی شهر استانبول ضروری دانسته که مهمترین اصول آن عبارت اند از :
– هر نوع برنامه بازسازی باید تحلیل خطر را در نظر گیرد.
– شناسایی زمین های نااستوار
– تهیه نقشه زمین ساختی شهر به خصوص محلات تخریب شده
– تهیه نقشه پراکندگی کاربردی
– ریز پهنه بندی خطر زلزله
– توجه به محدودیت ها و امکانات بالقوه توسعه شهر و جهات آن برای بازسازی
– شناسایی خطرات با توجه به فرهنگ هر شهر
– مکان یابی مؤسسات، تجهیزات و تأسسیات شهری با توجه به بستر خطر پذیری
– مکان یابی بیمارستان ها و شناسایی ظرفیت آنها از نظر میزان تخت بیمارستان ( Mehmet,2004:65 ).
• پرفسور آریا، مشاور ظرفیت سازی کشور هند که در طرح بازسازی شهر گجرات بعد از زلزله، فعالیت داشته اعتقاد دارد، با توجه به سابقه لرزه خیزی کشور هند و وقوع فاجعه های بزرگ ناشی از زلزله سیاست حکومت هند در زمینه بازسازی حول سه محور عمده می‌‌‌باشد:
سیاست های نهادی
– تشکیل بالاترین کمیته برای مدیریت بحران زیر نظر نخست وزیر هند
– تشکیل نهادهایی در زمینه سوانح طبیعی جهت کمک رساندن به حکومت های ملی و محلی
– تشکیل سازمانی به نام “سازمان مدیریت مواقع ضروری” در زمینه فاجعه های طبیعی برای اقدام در مورد اجرای برنامه های کاهش خطرات
سیاست های ساختمانی
– طبقه بندی ساختمان ها با توجه به عمر مفید آنها
– طبقه بندی ساختمان ها به دو گروه مهندسی ساز و غیره مهندسی ساز
– شناساییی ساختمان های موجود غیر ایمن
– ارزیابی خسارت پذیری ساختمان ها
– بازدیدهای تک تک و عینی ساختمان ها توسط مشاور
– محاسبه کیفیت مواد و مصالح به کار رفته در سازه ها
– تعیین آسیب پذیری ساختمان ها با توجه به قدرت زلزله
– سیاست های آموزشی
– تربیت ۱۰ هزار مهندس در زمینه آموزش زلزله
– آموزش مهندسین در شهرداری
– ایجاد مراکز مشاوره ای برای ارتباط با مردم در امر خانه سازی
– آموزش مردم به وسیله نمایشگاه های آگاهی به زبان محلی ( Gupta,Shanker,2010,24).
* آقای تیتسوشی کوریتا کارشناس مرکز کاهش مخابرات طبیعی در پژوهشی تحت عنوان “پیشرفت استانداردهای طراحی در تأسیسات زیر بنایی بعد از زلزله کوبه ” معتقد است که زلزله قبل از ۱۹۹۵ کوبه خسارت زیادی را به پلها،سدها،سازه ها، ساختمان ها، ساختارهای امنیتی،بانک ها، بنادر و… واردآورد. بعداز این زلزله مردم ژاپن در مورد ایمنی ساختمان حساس شدند. بنابراین سازمان مطالعه و نظام مهندسی ژاپن سیاست خود را تغییر داده و پایه گذار سیستم جدید با سطوح مشخص زیرشدند:
– عملکرد ساختمان بعد از زلزله
– عدم سقوط ساختمان و کشته شدن افراد
– بررسی و چک کردن ساختمان های در حال استفاده وضع موجود
– بررسی و چک کردن حرکات محتمل بر ساختمان ها
دولت ژاپن از سال ۱۹۴۸ به بعد به تغییر قوانین ساختمان و تدوین استاندارد های ساختمانی پرداخت.آنچه موفقیت ژاپن را در امر ساخت و ساز محرز می‌‌‌نماید، خسارت کمتر ساختمان ها در پی وقوع زلزله های بعد از این سال ها و به خصوص سال های اخیر می‌‌‌باشد. رعایت استانداردهای ساختمان در میزان واگذاری وام بازسازی به مردم نیز تأثیرگذار است. با توجه به اینکه بازسازی توسط مردم صورت می‌‌‌گیرد. متقاضیان وام جهت ساخت خانه هایشان از شرکت های دولتی تقاضای وام می‌‌‌نمایند و این شرکت ها اعتباراتی را با بهره کم به مردم واگذار می‌‌‌نمایند. دولت محلی بازرس هایی برای نظارت برفرایند ساخت اعزام می‌‌‌کند. میزان وام دریافتی بستگی به بکارگیری استانداردهای قوی در زمینه ساخت و ساز دارد، به این صورت که شرکت های ساختمانی وام دهنده در صورت قبول و تأیید استانداردهای به کارگرفته شده در ساختمان وام بیشتر و با بهره کمتری به مردم واگذار می‌‌‌نماید. بنابراین نظارت بر کار ساختمان توسط شرکت های کمکی باعث می‌‌‌شود که مردم به استانداردهای ساختمان بیشتر توجه کنند (Qiang,Wu,Siyan Ye,2007:104)
* مطالعات و تحقیقات شهری جهت تعیین سیاست‌های مقابله با زلزله در ایتالیا سه اصل اساسی را مد نظر قرار دارد:
– مدلهای پیش‌بینی و تعیین ضوابط برای سکونت گاهها و ساختمانها در نواحی زلزله‌خیز
– تجزیه و تحلیل ویژگی‌های کمی‌‌‌‌و کیفی جامعه در معرض خطر و تخمین آسیب‌پذیری
-تکنیکها و ابزارها برای سیاست‌های کاهش خطر زلزله.
شهرها در نواحی زلزله خیز ایتالیا، همواره به عنوان تعدادی از ساختمان در نظر گرفته شده است. تنها در سالهای اخیر نیاز به مطالعه کیفیت خصوصیات شهری در برآورد خطر و کاهش اثرات زلزله مورد توجه واقع شده است ( ISDR,2004:212 ).
اما در ایران نیز طرحهای پژوهشی و مقالات زیادی در مورد تحلیل آسیب‌پذیری ناشی از زلزله صورت گرفته که عبارت‌اند از:
• آقایان محمد رضا پورمحمدی و علی مصیب زاده…………………………….

 

 

بلافاصله بعد از پرداخت موفق میتوانید فایل کامل این پروژه را با سرعت و امنیت دانلود کنید

قیمت اختصاصی و استثنایی این پروژه در پایان نامه دات کام : تنها , ۴۴۰۰۰ تومان

 

 توجه : حجم فایل ۱۷ مگابایت است

نقد وبررسی

نقد بررسی یافت نشد...

اولین نفر باشید که نقد و بررسی ارسال میکنید... “تحلیل عوامل آسیب پذیری شهر تهران در برابر زلزله”

هفت − هفت =